HABER KIBRIS

Erkeklerde çok sık görülen bir hastalık: Varikosel

30/09/2012
Dr. Bülent Dizdarlı

Ürolojik Hastalıklar Uzmanı Op. Dr. Necmi Bayraktar ile erkeklerde oldukça sık görülen varikosel hastalığını sizden gelen sorular doğrultusunda konuştuk.

Erkeklerde çok sık görülen bir hastalık: Varikosel

Varikosel nedir?



Varikosel testislerdeki (=haya =yumurta) kanı boşaltan toplar damar ağının genişleyip büyümelerine verilen isimdir.



Kısırlık (infertilite) yakınması ile başvuran insanların hemen hemen yarısında varikosel olması ve bu rahatsızlığın tedavi edilebilir kısırlık sebepleri arasında yer alması önemlidir. Ayrıca daha önce çocuk sahibi olan bireyler arasında ikinci defa çocuk sahibi olamayan kişilerin (sekonder infertilite) ise en az 10 tanesinden 8’ inde varikosel olduğu gösterilmiştir. Genellikle vücudun sol tarafında gözlenen ancak her iki tarafta da görülebilen varikosel testis boyutlarını ve fonksiyonlarını olumsuz yönde etkileyebilir.

Varikosel nasıl kısırlığa neden olur?



Varikoselin neden kısırlığa sebep olduğu konusunda henüz kesin bir bilgi yoktur ancak oluşan bu negatif etkilerin nedenleri ilgili çeşitli teoriler vardır. Bu teorilerden en fazla kabul gören ikisi şunlardır:



1. Testislerin içerisindeki ısının artımı; fark edileceği üzere testisler vücudun dışında bulunan organlardır. Bu organlar havaların soğuk olduğu zamanlarda skrotumun (etraflarında bulunan kesenin) büzülmesi ile ve yukarıya çıkarak sıcaklığı artırmaya, sıcak havalarda ise kesenin tamamen gevşemesi ile tamamen vücut dışında daha soğuk bir ortamda bulunmaya çalışırlar. Varikosel sıcaklığı artırdığı için bu kontrol mekanizması etkisini kaybeder. Tek tarafta bile olsa artan ısı karşı testisi de olumsuz yönde etkiler.



2. Artık maddelerin tam olarak testislerden uzaklaştırılamaması nedeniyle beslenme bozukluğunun oluşması sonucunda testis boyutlarında azalma ile semen parametrelerinde bozulma gözlenir. Sonuç olarak varikosel testis boyutunda azalmaya ve sperm kalitesinde bozulmaya neden olabilir. Bu durumda genişleyen damarların bağlanması ile gelişen bu bozukluklar ortadan kaldırılabilir. Testis boyutlarındaki farklılık cerrahi olarak varikoselin tedavi edilmesinden sonra puberte (ergenlik) öncesi hastalarda tamamen düzelebilirken, hayatın daha geç yıllarında ortaya çıkan varikosel cerrahi olarak tedavi edildiği takdirde testisler arasındaki boyut farklılıkları genellikle düzelmez. Ancak sperm parametrelerinde (spermlerin sayısı, spermlerin hareketliliği, spermlerin yapısal olarak normal olma oranları) düzelmeler gözlenebilir.

Varikoselin belirtileri nelerdir?



Varikosel tanısı konmasında kişinin gözleyebileceği ve hissedebileceği değişiklikler vardır. Testislerin içinde bulunduğu skrotum dediğimiz torbanın dışından gözle görülebilen veya elle hissedilebilen genişlemiş damarların varlığı ortaya çıkabilir. Bu genellikle içinde solucan dolu torba şeklinde tarif edilir. Bunun dışında kasıklara veya bacak iç yüzüne vurabilen zaman zaman künt zaman zaman yanar tarzda ağrıdan çok bir rahatsızlık hissi olarak kendini gösterebilir. Ancak bu hastalığa eşlik eden ağrı yakınmasının çok ender görüldüğü tıp dünyasında yaygın olarak kabul gören bir gerçektir ve hastaların bu nedenle ameliyat olmaları önerilmemektedir. Bunlar dışında hastada belirgin bir belirti olmadan çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerde, erkeğin meni analizi yapıldığında sperm parametrelerinde ki bozukluktan yola çıkılarak varikosel tanısı konulabilir. Yani kısırlık (infertilite), varikoselin bir belirtisi olabilir.

Varikosel kimlerde sık gözlenir?



Varikosel genellikle karın içi basıncın artımına neden olan ya da öğretmen, polis, asker ve bunlar gibi sıklıkla ayakta çalışmaları gerektiren meslekleri olan kişilerde sık gözlenir. Sıklıkla bu meslek gruplarında yapılan düzenli kontrollerde rastlantısal olarak tanı konulabilmektedir. Varikosel tanısı konulmasındaki senaryolardan biriside benzeri meslek gruplarında yapılan sağlık kontrolleridir.

Belirtiler ortaya çıktıktan ne kadar zaman tedavisiz kalınabilir? Tedavi yapılmazsa ne gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir?



Varikosel şikayet yaratmıyorsa tedavi edilmeden takip edilebilir. Bunun bir süresi yoktur. Kişiden kişiye süreç değişebilmektedir. Hiçbir soruna yol açmayan ileri evre varikosel olguları vardır. Ancak kısırlığa yol açacak testis boyutlarında küçülmeye yol açacak varikosel olgularının kısa sürede tedavisi planlanarak yapılmalıdır. Aksi takdirde varikoselin etkileri derinleşecektir. Sonuçta tedavi edilmemiş, şikayet yaratmayan varikosel olgularının takibinde sperm parametrelerinde bozulma veya testis hacminde küçülme görülebilir.

Varikosel hangi yaşlarda ortaya çıkar? Tedavisi ameliyatsız mümkün müdür?



Sıklıkla 15-35 yaş arası tanısı konulur. Ancak diğer nedenlerle (karın içi yer kaplayan kitle gibi) her yaş grubunda görülebilmektedir. Güncel tedavisi ameliyattır. Ancak girişimsel radyolojik tekniklerle de tedavi tanımlanmıştır. Tedavi başarı sonuçları ve yöntemin zorluğu ameliyata göre daha az anlamlı bulunduğundan, güncel olmasına rağmen kabul görmemiştir.







Varikoselin tanısı nasıl konur?



Varikoselin tanısı muayene ile konulur. Renkli doppler ultrasonografi tetkiki sadece muayenede şüphede kaldığımız hastalarda (daha önceden operasyon geçiren ve operasyon başarısının şüpheli olduğu durumlarda, muayeneyi güçleştirecek sebeplerin olduğu obezite gibi durumlarda) gereklidir. Fizik incelemeden sonra tek taraflı varikoseli olan kişilerde sperm analizi yapılması gerekmektedir. Sperm analizi anormal çıkar ise bunu doğrulamak için ikinci bir sperm analizinin daha yapılması gerekmektedir. Ayrıca her iki testisinde de varikoseli olan hastaların karın içerisinde ana damarlara bası yapan bir kitle gibi rahatsızlıklarının olmadığından emin olmak amacıyla retroperitonal (böbreklerin ortasında ve arkasında bulunan yer) ultrasonografi ile bakılması gerekmektedir.

Varikoselin derecesi nasıl değerlendirilir?



Fizik inceleme sırasında elde edilen bulgulara ve ultrasonografi bulgularına göre varikosel 4 derecede sınıflanır:



- Subklinik varikosel: Fizik incelemede tespit edilemeyen sadece ultrasonografide gösterilebilen geniş toplardamarlar



- Grade 1 varikosel: Öksürme, ıkınma gibi karın içi basıncı artıran durumlarda inceleme sırasında hissedilen geniş toplardamarlar



- Grade 2 varikosel: Fizik incelemede herhangi bir işlem yapmaksızın hissedilen geniş toplardamarlar



- Grade 3 varikosel: Fizik incelemede herhangi bir işlem yapmaksızın dışarıdan görülebilen geniş toplardamarlar

Tedavi gerektiren varikoseller hangileridir?



- Ergenlik öncesi ve sperm analizi için örnek veremeyen kişilerde: Testis hacminin diğerine göre % 10’dan daha fazla azaldığı durumda.



-Erişkinlerde veya kısırlıkla başvuran kişilerde: Testis hacminin diğerine göre % 10’dan daha fazla azaldığı durumda Sperm analizinde; sperm sayısının 20.000.000’dan az olduğu, sperm hareketliliğinin % 50’ den az olduğu ve sperm morfolojisinin % 50’ den fazla bozulduğu gözlenen kişilerde.



Tedaviden en çok başarıyı Grade 2-3 varikoseli olan hastalar görmektedir. En az başarı subklinik varikoseldedir ve bu hastaların cerrahi olarak tedavilerinin yapılmaması tıp dünyasında yaygın kabul gören bir durumdur. Testislerinde ağrı olan ve inceleme ile varikosel saptanan erkeklerde bu ağrının mutlaka varikoselden kaynaklanıyor olması gerekmez. Bu nedenle önce diğer nedenler araştırılmalı ve hastanın şikayetlerinin tedavisi yapılmalı, ondan sonra varikoselin tedavisine geçilmelidir.

Tedavi gerektirmeyen varikoseller hangileridir?



Normal semen analizi saptanan erkeklerde veya subklinik varikoseli olan erkeklerin veya testis hacimlerinde bir değişiklik tespit edilmeyen varikoselli çocukların ameliyat edilmeleri gerekmez. Testiste ağrısı olan ve varikoseli olan hastalar ancak ağrı nedeninin varikosel dışında bir rahatsızlık olmadığı gösterildikten ve ağrı kesicilerden fayda görmediği gözlendikten sonra kendisi ile tedavinin riskleri görüşülüp istiyor ise ameliyat edilmelidir.







Varikoselin tedavisi nasıl yapılır?



Varikoselin en sık ve güncel tedavisi ameliyattır. Ancak anjiografik tekniklerin kullanımıyla damarların içerisine çeşitli maddelerin verilerek, damarın tıkanmasına dayalı tekniklerle tedavi gerçekleştirilebilir. Varikosel ameliyatları kasık bölgesine yapılan bir kesi ile gerçekleştirilir. Burada testislere giden toplardamarlar bulunarak bağlanır. Başarı şansı mikroskop ya da optik büyüteç kullanıldığında çok daha yüksek olmakta ve istenmeyen etkilerin (komplikasyon) gelişmesi nadir olmaktadır. Varikosel ameliyatı yaklaşık 30-60 dakika kadar sürer. Ameliyattan sonra karşılaşılabilecek komplikasyonlardan en sık olanı hidrosel (testis çevresinde sıvı birikimi) ve atrofidir.(Atrofi küçülerek iş görmez hale dönmesi.)



Bunun dışında laparaskopik (delikle) karın içine girilerek tedavi yapılabilmektedir. Ancak anatomik detaylar nedeniyle kasık bölgesine göre tekrar etme ihtimali yüksektir. Sonuçta bu tedavi şeklide kabul görmemiştir. Tedavi planı yapılırken yaş önem arz etmez, cerrahi gereksinim tedavinin yapılacağı yaşı belirler. Bizim günlük pratiğimizde en sık tedavi edilen yaş grubu 15-35 yaş arası erkeklerdir.



Varikoselin tanı ve tedavi sonrası kontrol ve takibi nasıl yapılır?



Tedavi gerektirmeyen olguların senede bir sperm analizi ve fizik inceleme ile takibi gerekmektedir. Tedavi olan kişilerin ise sperm analizindeki düzelmeler 6 ay-2 yıl kadar süren süre zarfında son halini almaktadır.



 



TAGS: varikosel, bülent dizdarlı
MANŞETLER

HK SAĞLIK

© 2012 Digihaber Portal Services Ltd. Haber Kıbrıs. Design: LATIS Internet Media Systems