Kıbrıs’ta toplumlar arası sokak kavgalarının başladığı yıllarda bilindiği üzere birçok olay yaşandı. Bunlardan biri de Afanya Olayları’dır. 1956 yılında meydana gelen bu olayla ilgi olarak şu bilgileri derlemeye çalıştık.
 

Karma bir köy: Afanya

27 Mayıs 1956 tarihli Halkın Sesi Gazetesi’nde Afanya’da meydana gelen olaylarla ilgili olarak şu haberler yer almaktaydı:  
 “26 Mayıs 1956 Cumartesi gecesi Mağusa kazasına bağlı Afanya (Gaziköy) köyünde ciddi hadiselerin vuku bulduğuna dair haberlerin Lefkoşa’da yayılması üzerine büyük bir kalabalık heyecan içerisinde Atatürk Meydanı’nda ve Kıbrıs Türk’tür Partisi reisi Dr. Fazıl Küçük’ün evi önünde toplandı. Halk heyecan içinde Afanya’ya giden Dr. Küçük’ün  gelmesini bekledi.
 Afanya hadisesi ile ilgili olarak bu sabah saat 01.30’da İstihbarat Dairesi (Enformasyon)’nden telefonla şu resmi bülten verildi: “Bu akşam Afanya’da vuku bulan hadiseler esnasında bir ev ve  bir motosiklet yandı. 8 Rum yaralandı. Bunlardan 5’i hastaneye kaldırıldı. Daha sonra sokağa çıkma yasağı ilan edildi.
Son dakika aldığımız tafsilat:
Ornuta köyünde bir düğünde bulunan ve motosikleti ile köyüne dönen Ali Mustafa adında bir Türk köy girişinde büyük bir Rum kalabalığı ile karşılaştı ve durmak zorunda kaldı. Bu arada yabancı köylerden gelmiş bulunan Rum kalabalığı, Ali Mustafa’ya hücum ederek kendisini topuz ve taşlarla döverek öldürdü. Ali Mustafa’nın arkasında seyahat etmekte olan kardeşi oğlu Fazıl Hasan ise kaçarak canını kurtardı.”
 
Rumların saldırısı

“Paşaköy’den 15-20 yük otomobili (kamyon) dolusu Rum ve onların arkasından 100 yakın bisikletli Rum’un Afanya Rumları ile birleşerek Türk semtine doğru yürüyüşe geçtikleri görüldü. Bu durum karşısında Afanya Türkleri evlerini terk ederek hayatlarını kurtarmak için Türk köyü olan Aya Kebire doğru çekilmeye başladı. Rumlar ise Türklerin evlerine ve mallarına saldırarak “framoları” ve evleri ateşe verdiler. Afanyalı Rumlar yalnız Paşaköy’den değil Timbu, Makrasika gibi civar Rum köylerinden de takviye aldılar.

Ali Mustafa
Rumların çıkardıkları yangınları civardaki Türk köyünden görenlerden Afanaya eski Muhtarı’nın damadı Ali Mustafa motosikletine atlayarak kardeşi oğlu Fadıl Hasan ile birlikte Afanya’ya giderler.

Afanya’ya giden Ali Mustafa ellerinde taş, topuz ve sopalar taşıyan bir Rum kalabalığının saldırısına maruz kalarak linç edilerek öldürüldü. Fadıl Hasan ise kaçarak kurtuldu. Genel başkan Dr. Fazıl Küçük ve genel sekreter Osman Örek gece yarısı 12’de köye ulaştılar ve saat 02.30 kadar orada kaldılar.”

Öldürülen Ali Mustafa RAF Auxiliary polis olup altı çocuk sahibiydi.

İngiliz askerleri geliyor

Olayları bastırmak üzere köye gelen İngiliz askerinin açtıkları ateş sonucunda iki Rum hayatını kaybeder, köyde ise sokağa çıkma yasağı ilan edilir.
  
Rumlara göre…

Rum kaynaklarına göre 26.5.1956 tarihinde silahlı Türkler Afanya’da Rum kahvesinde oturan halka ateş açarak 7 kişiyi yaralamışlar. Bunun üzerine derhal köy çanı çalmaya başlamış. Afanyalı Rumlar hemen yakınlarında bulunan Paşaköy’e giderek yardım istemişler. Paşaköylüler de silahlanarak kamyon ve otobüslerle Afanya’ya gitmişler. Civar Rum köylerinden de takviye gelmiş ve Afanya’daki Türk semtine saldırmışlar.

Afanyalı Türkler
 Afanya köyünde Rumlarla birlikte yaşayan Türkler ise bu saldırıya bir anlam verememişlerdi. “Biz onlara bir şey yapmadık. Niye bize saldırdılar?” diye birbirlerine soruyorlardı.

Oysa kendileri değil ama birileri bir şeyler yapmıştı anlaşılan…