Sırbistan’ın Prahovo kenti yakınlarında su seviyesi düşünce İkinci Dünya Savaşı’ndan kalma harp kalıntıları ortaya çıkıyor. Nehir yatağında, 1944’te Kızıl Ordu’dan kaçarken mürettebatı tarafından batırılan çok sayıda Alman savaş gemisi enkazı yatıyor.

Bölgede devam eden sıcak hava dalgası, Tuna Nehri'nin birçok noktada su seviyesinin düşmesine ve geçmiş dönemlere ait kalıntıların gün yüzüne çıkmasına yol açıyor. Sırbistan'ın Prahovo kenti yakınlarında her yıl çok sayıda Alman savaş gemisi enkazı beliriyor.

Konuyu bu hafta gündeme getiren Fokus dergisine göre, bu batıkların bir kısmının önümüzdeki yıllarda çıkarılması planlanırken, bazıları şimdiden karaya çekilmiş durumda.

Enkazların hikâyesi, 80 yıldan uzun bir süre önce, İkinci Dünya Savaşı'nın son günlerine dayanıyor. 1944 sonbaharında Wehrmacht birlikleri, yaklaşan Kızıl Ordu karşısında hem karada hem de suda geri çekilmeye başladı. Hitler'in askerleri, düşmanın eline kullanılabilecek hiçbir savaş malzemesinin geçmemesi yönünde kesin emir almıştı. Bu emir, Avrupa'nın en uzun ikinci nehri üzerinde görev yapan Kriegsmarine (Alman Deniz Kuvvetleri) filoları için de geçerliydi, bu nedenle mürettebatlar gemilerini Tuna'da batırdı.

Plan, batıklarla seyrüsefer hattını tıkayarak Kızıl Ordu'nun Tuna boyunca yukarıya doğru ilerleyişini engellemekti. Bu abluka, etkisini bugün bile hissettirmeye devam ediyor.

Daha önceki kurak yazlarda da (örneğin Ağustos 2022'de) düşen su seviyesi bazı enkazları ortaya çıkarmıştı. Bunun üzerine, Avrupa Birliği tarafından desteklenen Batı Balkan Yatırım Çerçevesi (WBIF) kapsamındaki bir proje, nehir trafiğinde özellikle aksamaya yol açan 21 enkazın çıkarılması için harekete geçti.

Bir kanocu, Sırbistan'ın Prahovo kenti yakınlarında Tuna Nehri'nde İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma bir Alman savaş gemisi enkazının yanından geçiyor, 29 Ağustos 2022. AP Photo

200 enkaz ve riskli operasyon

Yatırım çerçevesinin stratejik ortağı olan Avrupa Yatırım Bankası'na (EIB) göre, Tuna'nın beş kilometre uzunluğundaki dar bir geçidinde bulunan bazı kalıntılar 2024 yılında çıkarıldı. Çamurdan arındırılan bu gemiler halatlarla nehirden çekildi.

Bankanın internet sitesinde aynı yıl yayımlanan bir haberde, dönemin Sırbistan İnşaat, Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Aleksandar Banjac'ın şu ifadelerine yer verilmişti: "Eskiden böyle bir çalışma çok daha zor olurdu. Ancak modern teknoloji sayesinde artık süreç daha kolay ilerliyor."

EIB'nin açıklamalarına göre temizleme çalışmalarının 2028 yılına kadar tamamlanması öngörülüyor. Kurtarma operasyonu başlamadan önce Tuna'nın dibinde vurulmuş yük gemileri, römorkörler ve mavnalardan oluşan yaklaşık 200 deniz aracı bulunuyordu.

İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma bir Alman savaş gemisi enkazı, Sırbistan'ın Prahovo kenti yakınlarında Tuna Nehri'nde, 22 Ağustos 2022. AP Photo

Özellikle farklı ordulara ait mühimmat taşıyan silahlı gemilerin çıkarılması son derece tehlikeli kabul ediliyor. EIB yetkilileri, bazı teknelerin içinde hâlâ canlı mühimmat bulunduğunu ve bunun kurtarma çalışmaları sırasında patlama riski yarattığını vurguluyor.

Enkazlar her yıl milyonlarca euroluk kayba yol açıyordu

Bankaya göre, ilk etapta belirlenen 21 enkazın çıkarılmasının arkasında güçlü ekonomik gerekçeler yer alıyor. Su altındaki kalıntılar, ticari yük taşımacılığında ciddi gecikmelere neden olduğu için Sırbistan her yıl tahminen 5 milyon euro kayıp yaşıyordu.

Sırbistan'ın Prahovo kenti yakınlarında Tuna Nehri'nde 1944'te batan bir Alman savaş gemisinin güvertesi, 29 Ağustos 2022. AP Photo

Banjac, gemilerin çıkarılması sırasında uzman dalgıçlardan ve kum ile çamuru temizlemek için yüksek güçlü pompalardan yararlanıldığını belirtti. Ancak bazı enkazların bu tür bir operasyon için fazla büyük olduğunu kaydeden Banjac, bu devasa parçaların nehir trafiğini engellememesi adına nehir yatağında daha derine gömülerek bırakıldığını söyledi.

EIB, Temmuz 2024'te projeye 16 milyon euroluk hibe sağladı. Amaç, Sırbistan ve bölgedeki iç su yolu taşımacılığını gelecekte daha rekabetçi hâle getirmek. Toplam 30 milyar euro bütçeli Batı Balkan Ekonomi ve Yatırım Planı'nın bir parçası olan proje, EIB'ye göre yük taşımacılığının önemli bir kısmını kara yolundan su yollarına kaydırmaya da yardımcı olacak.