Advertisement

Advertisement

Uzmanlara göre, Uluslararası Adalet Divanı Arakanlı Müslümanların yıllardır dile getirdiği soykırımı tescil etti

YAYIN TARİHİ:
Haberi dinle
Butona tıklayın: oynat / duraklat
Hazır
ad ad ad ad ad ad ads ads
20/11/2026

Uzmanlara göre, Uluslararası Adalet Divanı Arakanlı Müslümanların yıllardır dile getirdiği soykırımı tescil etti

Uluslararası Adalet Divanının (UAD) Myanmar kararını değerlendiren uzmanlar, Divan’ın Myanmar’ın "terörle mücadele" savunmasını reddederek Arakanlı Müslümanların onlarca yıldır dile getirdiği soykırımı hukuken tescil ettiğini belirtti.

Lahey'deki UAD, Gambiya'nın Myanmar aleyhine açtığı davada açıkladığı kararla Myanmar'ın 2017'deki "temizleme operasyonları" sırasında Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım işlediğine hükmetti.

Divan böylece tarihinde ilk kez bir devleti soykırımdan sorumlu tuttu. Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara grup olarak ve bireysel olarak tazminat ödemesine, yerinden edilenlerin güvenli, gönüllü ve onurlu dönüşünü sağlamasına ve failleri yargılamasına karar verildi.

Kanada'daki Manitoba Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde soykırım üzerine araştırmalar yürüten Prof. Dr. Kjell Anderson, uluslararası insan hakları kuruluşu Fortify Rights'ın Direktörü John Quinley ve Arakan Rohingya Ulusal Konseyi Eş Başkanı Nay San Lwin, kararı ve olası etkilerini AA muhabirine değerlendirdi.

- Anderson: "Karar, İsrail'in endişeyle dinleyeceği bir gerekçe ortaya koyuyor"

Prof. Dr. Kjell Anderson, Divan'ın Bosna Hersek ve Hırvatistan davalarında geliştirdiği "tek makul çıkarım" standardını koruduğunu, ancak bu standardı Myanmar'ın öne sürdüğü her alternatif açıklamayı tek tek inceleyerek uyguladığını söyledi.

Myanmar'ın 2016 ve 2017'deki operasyonların terörle mücadele ve isyan bastırma amaçlı olduğunu savunduğunu hatırlatan Anderson, bazı Arakanlı Müslüman silahlı grupların izole polis karakollarına saldırmasının ardından hükümetin "gerçekte yaşananla kıyaslanamayacak kadar orantısız" bir kampanya yürüttüğünü vurguladı.

Anderson, Divan'ın özellikle çocukların kasten öldürülmesine dikkati çektiğini belirterek, "Divan şunu sordu: Kasten çocukları öldürüyor ve hedef alıyorsunuz. Bu nasıl isyan bastırma olabilir? Kasten yerinden edilmiş kişilerin kamplarına saldırıyorsunuz. Bu nasıl terörle mücadele olabilir? Dokuz yaşında bir çocuğu hedef aldığınızda, bu nasıl Arakanlı Müslüman militanlarla mücadele olabilir?" dedi.

Anderson, Divan'ın kararda "kısmen yok etme" kavramını öne çıkardığını, bir grubun "önemli bir kısmının" mutlak bir sayıya göre değil, hedef alınan gruba göre değerlendirilmesi gerektiğine hükmettiğini hatırlatarak şöyle konuştu:

"Bence İsrail bunu kesinlikle dinliyor ve aynı gerekçenin Filistin meselesinde İsrail'e de uygulanabileceğini endişeyle düşünüyordur. Çünkü Gazze'de soykırım olduğuna karşı öne sürülen argümanlardan biri, yeterince insanın öldürülmediği. Bu, meseleye iki açıdan çok dar bakmak. Biri bunun sadece bir sayı meselesi olduğunu düşünmek, ki bu yanlış. Diğeri de bunun sadece bir öldürme meselesi olduğunu düşünmek, ki bu da yanlış."

Divan'ın Myanmar davasında, grubu yok edecek yaşam koşullarının dayatıldığını tespit etmemesini kişisel olarak yanlış bulduğunu belirten Anderson, insani yardımın engellenmesi ve yaşam alanlarının kitlesel olarak yok edilmesi gibi unsurların Gazze açısından da değerlendirilebileceğini ifade etti.

Anderson, Birleşmiş Milletler Soykırım Sözleşmesi'nde sayılan beş soykırım eyleminden dördünün bu davada ileri sürüldüğünü, Divan'ın bunlardan üçünün gerçekleştiğini ve soykırım kastıyla işlendiğini tespit ettiğini kaydetti.

Sosyal medya üzerinden yayılan nefret söylemine ilişkin olarak Anderson, Divan'ın Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara karşı nefret yaydığını ve şiddeti teşvik ettiğini tespit ettiğini, ancak doğrudan ve alenen soykırıma tahrik için gereken özel kastı kanıtlayacak delil bulunmadığı sonucuna vardığını belirtti.

- Quinley: "Kamplarda insanlar sevinçten ağladı"

Merkezi Tayland'da bulunan ve dava sürecinde Gambiya'ya önemli katkılar sunan insan hakları örgütü Fortify Rights'ın Direktörlerinden John Quinley, kararın açıklanmasını Bangladeş'teki 15 numaralı kampta Arakanlı Müslüman mültecilerle birlikte izlediğini söyledi.

Arakanlı Müslümanların, yaşadıklarını, insan hakları kuruluşlarından ve UAD'den çok daha önce soykırım olarak adlandırdığını belirten Quinley, "Arakanlı Müslümanlar, Myanmar güvenlik güçlerinin kendilerini tamamen ya da kısmen yok etmeye çalıştığının çok iyi farkındaydı. Bu süreçte yalnızca fiziksel değil, zihinsel zarar ve hatta etnik kimliğin silinmesi de vardı." dedi.

Arakanlıların mülteci kamplarında topluca kararın okunmasını izlediğini ve İngilizce okunan kararın çevirisini saatlerce sabırla beklediğini anlatan Quinley, o anları şöyle anlattı:

"Hakimler kararı özetlerken Arakanlı Müslüman liderlerden biri Myanmar'ın soykırımdan suçlu bulunduğunu çevirmeye başladı. İnsanlar alkışlamaya, sevinçle bağırmaya başladı, bazıları ağladı. Uzun zamandır birlikte çalıştığımız bir meslektaşımız da ağlamaya başladı. İnsanlar gerçekten duygulandı."

Kampta 1970'ler, 1990'lar ve 2000'lerde defalarca yerinden edilmiş yaşlı Arakanlı Müslümanlarla da karşılaştığını belirten Quinley, sevincin yanında yurtlarına dönüp dönemeyecekleri konusunda kendilerine pek çok soru geldiğini kaydetti.

Quinley, davanın farklı grup ve bireylerden oluşan bir insan hakları hareketinin ürünü olduğunu vurgulayarak, Gambiya'nın hukuk ekibinin Arakanlı Müslümanlar adına olağanüstü bir iş çıkardığını söyledi.

Fortify Rights'ın araştırmalarına kamuya açık yazılı belgelerde 100'den fazla, sözlü duruşmalarda da onlarca kez atıf yapıldığını belirten Quinley, bunların 2016-2017'deki soykırım hazırlıklarına, Arakanlı Müslümanların kimliğinin silinmesine ve vatandaşlık belgelerinin bu amaçla kullanılmasına ilişkin raporlar olduğunu anlattı.

- "Bölge ülkeleri Min Aung Hlaing ile ilişkilerinde çok daha dikkatli olmalı"

Kararın ilk adım olduğunu belirten Quinley, bunun hükümetleri hesap sorma konusunda ciddi davranmaya iteceğini umduğunu söyleyerek, "Umarım hükümetler artık Myanmar devletinin soykırım işlediğini görür ve bu yasa dışı rejimle ilişkilerinde çok daha dikkatli olur." diye konuştu.

Divan'ın tazminat için ayrı bir süreç öngördüğünü hatırlatan Quinley, tazminat programının mağdurlar ve hayatta kalanlar tarafından yönlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Kampta konuştuğu Arakanlı Müslümanların vatandaşlık haklarının iadesini ve kendi topraklarına dönmeyi istediğini aktardı.

Quinley, Myanmar ordusunun yıktığı yerlerin üzerine yapılaşmaya gittiğini, bugün Arakanlı Müslümanların döneceği Maungdaw, Buthidaung ve Rathedaung de dahil olmak üzere Arakan eyaletinin büyük bölümünün Arakan Ordusunun kontrolünde olduğunu belirtti. Arakan Ordusunun Arakanlı Müslümanlara karşı olumsuz bir tutum içinde olduğunu ve bu grubun ihlallerini de belgelediklerini söyledi.

Quinley, "(Devlet Başkanı) Min Aung Hlaing gibi bireysel faillerden ve Myanmar ordusunun üst düzey yetkililerinden gerçek anlamda hesap sorulmazsa korkarım daha fazla vahşet yaşanacak." uyarısında bulundu.

- Lwin: "Bu, adaletin başlangıcı"

Arakan Rohingya Ulusal Konseyi Eş Başkanı Nay San Lwin, yaşadıklarının soykırım olduğunu her zaman bildiklerini, zulmün 2017'de değil 1950'ler ve 1970'lerden itibaren başladığını ve beş on yılı aşkın süredir acı çektiklerini söyledi.

Lwin, "Soykırımı görsek bile kimse gerçekten umursamıyordu. Bu yüzden bir mahkeme kararı istedik. Gambiya sayesinde dava UAD'ye taşındı ve neredeyse yedi yıl sonra bugün Divan kararını verdi. İstediğimizi aldık." dedi.

Divan'ın Arakanlı Müslümanların ayrı bir etnik grup olduğunu tespit etmesinin önemli olduğunu belirten Lwin, kararın yurda dönüş hakkını, tazminatı ve bireysel hesap verebilirliği de içerdiğini vurguladı.

Lwin, adalete ilişkin beklentilerini şöyle anlattı:

"Bu adaletin başlangıcı. Çünkü bizim için adalet, yurdumuza dönmek, barış ve onur içinde yaşamak, vatandaşlık haklarımızın iadesi, gerçek kimliğimizin tanınması ve bireysel hesap verebilirliktir. Bunların hepsine birlikte adalet diyoruz."

Myanmar'ın karara uyup uymayacağını henüz bilmediklerini söyleyen Lwin, "Uymazlarsa bunun sonuçları olacak. Bu çok zaman alacak ama sabırlı olabiliriz. Bir gün hedefimize ulaşacağımız konusunda çok umutluyuz." diye konuştu.

Lwin, Bangladeş, Hindistan ya da Malezya'da yaşayan Arakanlı Müslümanların çoğunun yurtlarına barış ve onur içinde dönmek istediğini, kimsenin başka bir ülkede kalmak istemediğini vurguladı.

YAYIN TARİHİ:
Habersiz kalmamak için Telegram kanalımıza katılın
ad
TAGS:
MANŞETLER

HK DÜNYA

Advertisement
© 2024 Haber Kıbrıs Medya Danışmanlık ve Matbaacılık Ltd.