Tahsin Ertuğruloğlu, seçilmiş Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman’a ilk saygısızlığında görevden alınmalıydı. Başbakan Ünal Üstel yetkisini kullanmadı. 6 Aralık’ta Kıbrıs Türk halkı bu yönetim anlayışına sandıkta cevap verebilir.

Tahsin Ertuğruloğlu devletin itibarını savunduğunu söylüyor. Peki, o devletin halkın oyuyla seçilmiş cumhurbaşkanının sözünü muhatapları nezdinde zayıflatmak nasıl bir vatanseverlik anlayışıdır?
Tufan Erhürman cumhurbaşkanlığı yetkisini Kıbrıs Türk halkından aldı. Ertuğruloğlu kabineye atandı. Dışişleri bakanı, cumhurbaşkanının izlediği siyaseti eleştirebilir, hükümetin itirazlarını dile getirebilir. Ama bir bakan, seçilmiş cumhurbaşkanının vardığı mutabakatı kendi devletinin üstlenemeyeceği bir iş gibi sunduğunda, bunun siyasi sorumluluğu başbakana da düşer.
Ünal Üstel, Ertuğruloğlu’nun ilk saygısızlığında görevden alınmasını istemeliydi. KKTC Anayasası’nın 106. maddesi açık. Başbakanın istemi üzerine bir bakanın görevine cumhurbaşkanı son verir. Ertuğruloğlu aylar önce Erhürman’ın barış dilini teslimiyetle bir tutmuş, eski Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat da Üstel’e bakanı görevden alma çağrısı yapmıştı. Üstel’in elinde yetki vardı. O yetkiyi kullanacak siyasi iradeyi gösteremedi.
Ankara ilerleme görüyor, Ertuğruloğlu uzlaşıyı küçümsüyor
Erhürman ile Nikos Hristodulidis, 9 Kasım’da BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín’in ev sahipliğinde Akıncılar–Limya ve Kambo–Gemikonağı geçiş noktalarının eş zamanlı açılmasında uzlaştı. Diğer geçiş noktaları ile görüşmelerin yöntemi ve özü, António Guterres’le yapılması planlanan üçlü görüşmede yeniden ele alınacak.
Erhürman, iki geçiş noktası dahil masaya götürdüğü bütün önerileri Türkiye’yle tam istişare içinde hazırladığını söyledi. Kıbrıs’taki son gelişmeleri daha önce Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la Ankara’da görüşmüştü. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Lefkoşa’da Erhürman, Üstel ve Ertuğruloğlu ile ayrı ayrı görüştü, temaslarını verimli bulduğunu açıkladı. Üçlü görüşmenin ardından Türkiye Dışişleri Sözcüsü Öncü Keçeli, güven artırıcı iş birliğinin ele alınmasını olumlu karşıladı ve geçiş noktalarında sınırlı da olsa ilerleme kaydedildiğini söyledi.
Erdoğan KKTC’nin tanınması çağrısını sürdürüyor. Fidan, adada iki devletin yan yana var olmasını en gerçekçi çözüm olarak görüyor. Ankara bu tutumu savunurken geçiş noktalarında ilerlemeyi de olumlu karşılayabiliyor. Ertuğruloğlu ise statüler eşitlenmeden Rum tarafıyla yapılacak hiçbir temasın Kıbrıs Türk halkına yarar sağlamayacağını öne sürüyor. Türkiye’nin Kıbrıs Türk tarafı açısından ilerleme saydığı bir adımı, KKTC’nin kendi dışişleri bakanı değersizleştiriyor.
Üstel Haspolat’ı istiyor
Başbakanlık ile Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamaları arasındaki fark da ortada. Üstel, Erhürman’ın çözüm yaklaşımına itiraz ediyor ve KKTC’nin tanınmasını savunuyor. Aynı açıklamada iki geçiş noktasındaki uzlaşıyı kayda geçiriyor ve Haspolat’a öncelik verilmesini istiyor. Dışişleri Bakanlığı ise hükümetle istişare edilmediğini ileri sürerek varılan mutabakatın kamuoyuna duyurulmasına dahi itiraz ediyor. Peki Haspolat nasıl açılacak? Rum tarafıyla görüşülecek, güzergâhta anlaşılacak, uygulama birlikte yürütülecek. Ertuğruloğlu, kendi ölçüsünü Üstel’in Haspolat önerisine de uygulayacak mı?
Erhürman’ın Ankara’yla istişare etmiş olması, Lefkoşa’da hükümetin ne zaman ve ne ölçüde bilgilendirildiği sorusunu açık bırakıyor. Bu konu açıklığa kavuşturulmalı. Yolu yapacak, bütçeyi ayıracak, geçiş düzenini kuracak kurumlar işin başından itibaren sürece katılmalı. Ertuğruloğlu’nun da başbakana ve cumhurbaşkanına götürebileceği somut sorular bunlar. Bakanlığın kamuoyu önünde uzlaşının altını oyması ise Rum tarafına, Kıbrıs Türk tarafının kendi taahhüdünü yerine getirip getiremeyeceğini sorgulamak için gerekçe veriyor.
Üstel’in kullanmadığı yetki
MHP’nin Ertuğruloğlu’na siyasi desteğini, 2024’te cumhurbaşkanlığı adaylığı tartışılırken de yazmıştım. Bana göre bu destek, Ertuğruloğlu’nun bunca zaman kabinede kalabilmesinin başlıca nedenlerinden biri. Üstel, o desteğin siyasi ağırlığı karşısında kendi bakanı hakkında karar alma sorumluluğunu üstlenemedi. Bunun hesabını verecek olan Üstel’dir. Kabinesini yönetme yetkisini Anayasa’dan alan bir başbakan, o yetkiyi kullanıp kullanmadığının hesabını Cumhuriyet Meclisi’ne ve Kıbrıs Türk halkına verir.
6 Aralık’ta söz seçmenin
Kıbrıs Türk halkı 6 Aralık’ta erken genel seçim ve yerel seçimler için sandığa gidecek. BM takvimi de işliyor. Erhürman’ın Türkiye’yle istişareyi sürdürerek Guterres görüşmesine hazırlanması, hükümetin de iki geçiş noktasının açılması için teknik hazırlıkları başlatması gerekiyor. Yol, altyapı ve bütçeye ilişkin bazı kararlar yeni hükümete kalabilir. İki kapıdaki ilerleme değerlendirilirken siyasi eşitlik, karar alma süreçlerine etkin katılım ve Kıbrıs Türk halkı üzerindeki izolasyonların kaldırılması müzakere gündemindeki ağırlığını korumalı.
6 Aralık’ta seçmen, Cumhuriyet Meclisi’nin yeni bileşimini belirleyecek. Umarım sandıktan, bakanlarının sorumluluğunu üstlenen ve halkın seçtiği cumhurbaşkanıyla çalışabilen bir hükümet çıkar. Türkiye’deki bir partinin desteğiyle koltuğunu koruyabilen bir bakan ile kendi anayasal yetkisini kullanamayan bir başbakanın yarattığı bu anormallik artık sona ermeli.