Bahadır AYNA

KKTC’nin son 30 yılda “üniversite adası” hedefiyle şekillenen yükseköğretim yapısı, şimdi Fas’taki diploma tanınma kriziyle yeni bir sınavdan geçiyor.

Ancak hem üniversite yönetimleri hem öğrenciler hem de yetkililer, yaşanan sürecin “geri dönülmez bir kriz” değil, teknik ve diplomatik girişimlerle çözülebilecek bir mesele olduğu görüşünde birleşiyor.

Yaklaşık iki yıldır Fas’ta KKTC üniversitelerinden mezun olan öğrencilerin diploma denklik işlemlerinin askıya alınması, yalnızca yüzlerce öğrenciyi değil KKTC’nin uluslararası öğrenci yapısını, yükseköğretim modelini ve dış ilişkilerini de doğrudan ilgilendiriyor.

Üstelik bu süreç, Güney Kıbrıs’ın son dönemde özellikle Avrupa hattında KKTC’nin hareket alanını daraltmaya yönelik diplomatik girişimlerinin yoğunlaştığı bir döneme denk geldi. İnşaat alanındaki tartışmaların ardından şimdi gözler yükseköğretim yapısına çevrilmiş durumda.

Ancak hem KKTC tarafında hem de Faslı öğrenciler arasında hakim görüş “Sorun siyasi gerilime dönüşmeden teknik ve diplomatik girişimlerle çözülebileceği” yönünde.

Haber Kıbrıs’a konuşan YÖDAK Başkanı Prof. Dr. Aykut Hocanın, üniversite yönetimleri ve Faslı öğrenciler, sürecin perde arkasını anlattı.

Fas’ta protestolar yapıldı…

Diploma denklik sürecinin askıya alınmasının ardından Fas’ta KKTC üniversitelerinden mezun olan öğrenciler ve aileleri son aylarda bir dizi protesto ve oturma eylemi düzenledi.

Öğrenci ve ailelerin oluşturduğu koordinasyon grubu, özellikle Rabat’ta Fas Dışişleri Bakanlığı ve parlamento önünde gösteriler gerçekleştirirken, hükümetin süreçle ilgili net açıklama yapmamasını eleştirdi. Eylemlerde, denklik başvurularının uzun süredir bekletildiği, öğrencilerin mağdur edildiği ve binlerce mezunun mesleki geleceğinin belirsiz hale geldiği savunuldu.

Öğrenci temsilcileri ise üniversitelerin Türkiye YÖK sistemi içerisinde yer aldığını, uluslararası sıralamalarda bulunduğunu ve sorunun akademik değil diplomatik boyutta ele alındığını savundu. Protestolarda Fas hükümetine “adil ve teknik bir çözüm” çağrısı yapıldı.

Güney Kıbrıs faktörü

KKTC’de birçok çevre, yükseköğretim alanındaki uluslararası tartışmaların yalnızca teknik boyutta değerlendirilmediği görüşünde.

Özellikle Güney Kıbrıs’ın, KKTC’nin uluslararası hareket alanını daraltmaya yönelik diplomatik girişimlerde bulunduğu yönündeki değerlendirmeler uzun süredir yapılıyor.

Geçmişte, direkt uçuşlar, spor organizasyonları, ticari ilişkiler, liman faaliyetleri üzerinde yaşanan baskılar, şimdi yükseköğretim alanında da tartışılıyor.

Ancak dikkat çeken nokta şu Faslı öğrenciler dahil birçok taraf, mevcut sürecin doğrudan siyasi değil daha çok idari ve teknik bir sorun olduğu görüşünde birleşiyor.

Bu da çözüm ihtimalini güçlendiren en önemli unsur olarak görülüyor.

Cumhurbaşkanlığı düzeyinde çözüm olabileceği görüşü var…

Fas’ta eylemler bir yana dursun KKTC Dışişleri Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, YÖDAK ve YÖK arasında bir diplomasi trafiği devam ediyor.

Haber Kıbrıs’a konuşan taraflar, Cumhurbaşkanlığı makamının bu konuda inisiyatif almasını beklerken konunun Türkiye Dışişleri ve YÖK düzeyinde çözülebileceği ortak görüş.

Öte yandan hem öğrenciler hem üniversiteler hem de YÖDAK tarafı, sürecin tamamen kapanmış bir dosya olmadığı ifade ediyor.

Khattab: Diplomalar iptal edilmedi, süreç askıya alındı

Faslı mezun ve öğrenci eylemlerine başkanlık eden Achraf Khattab, yaşanan sürecin kamuoyunda bazen yanlış aktarıldığını söylüyor.

Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Eczacılık Fakültesi mezunu olan ve Faslı öğrencilerin oluşturduğu inisiyatifin başkanlığını yapan Khattab, Haber Kıbrıs’a yaptığı açıklamada sürecin tamamen durdurulmuş bir tanınmama kararı olmadığını belirtti.

“KKTC diplomalarının denklik işlemleri 2024 ortasından itibaren askıya alındı. Ancak bize bunun geçici olduğu ve çözüm üzerinde çalışıldığı söylendi” diyen Khattab, Fas Eğitim Bakanlığı yetkilileriyle yaptıkları görüşmelerde kendilerine çözüm sözü verildiğini aktardı.

Khattab’a göre Fas tarafındaki temel mesele, diplomaların doğrulanma mekanizması ve süreçlerin yeniden organize edilmesi.

“Bakanlık programlarımız veya diplomalarımızla ilgili bir sorun olmadığını söyledi. Daha önce zaten denklik veriliyordu. Ancak öğrenci sayısının artmasıyla birlikte süreçlerin yeniden düzenlenmesi gerektiği ifade edildi” dedi.

Faslı öğrenciler, özellikle son yıllarda KKTC’ye yönelen öğrenci sayısındaki ciddi artış nedeniyle sistemin teknik olarak yeniden yapılandırıldığını düşünüyor.

Hocanın: Teknik eksik varsa düzeltiriz…

Yükseköğretim Planlama, Denetleme, Akreditasyon ve Koordinasyon Kurulu Başkanı Prof. Dr. Aykut Hocanın da yaşanan sürecin teknik ve diplomatik girişimlerle çözülmesi gerektiği görüşünde.

Hocanın, Haber Kıbrıs’a yaptığı değerlendirmede, KKTC üniversitelerinin YÖK tanınırlığına sahip olduğunu ve diplomaların yıllardır aynı prosedürlerle işlem gördüğünü söyledi.

“Daha önce binlerce diploma tanınırken şimdi neden değişti? Eğer teknik bir sorun varsa bunu düzeltmek için adım atarız” ifadelerini kullanan Hocanın’a göre Fas makamlarından YÖDAK’a doğrudan iletilmiş resmi bir gerekçe bulunmuyor.

Hocanın “Fas hükümetinden bize resmi bir bildirim gelmedi. Sorunun öğrencilere iletilen kararlar üzerinden öğrenildiğini gördük” ifadelerini kullandı.

Aykut Hocanın, KKTC tarafının hem Türkiye YÖK’ü hem de Türkiye Dışişleri üzerinden girişim yaptığını belirtti “Türkiye Cumhuriyeti YÖK ve Türkiye Dışişleri Bakanlığı üzerinden diplomaların geçerliliğini savunan yazılar gönderildi. Üniversitelerimizin YÖK tanınırlığı vardır” dedi.

Geçmişte bazı Afrika ülkelerinde benzer sorunların yaşandığını ancak çözüldüğünü de hatırlatan Hocanın “Geçmişte de bazı Afrika ülkelerinde sorunlar yaşandı ama çözüldü. Teknik eksiklik varsa düzeltilir ifadelerini kullandı.

Çelebi: Mevcut sorunun daha çok prosedürel ve idari boyutta …

Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erbuğ Çelebi, geçmişte de benzer sorunlar yaşandığını söz konusu sorunun kısa süre içerisinde çözüleceğini ifade etti.

Üniversitelerin gerekli tüm girişimi yaptığının altını çizen Çelebi, KKTC Dışişleri Bakanlığı üzerinden yürütülen temaslardan gelecek yanıtı beklediklerini kaydetti.

Sürecin tamamen kapanmış bir durum olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Çelebi, daha önce farklı ülkelerde yaşanan benzer diploma ve denklik sorunlarının diplomatik ve teknik girişimlerle aşıldığını söyledi.

Fas tarafında da üniversitelerin akademik yapısına ilişkin doğrudan bir olumsuz değerlendirme bulunmadığını ifade eden Çelebi, mevcut sorunun daha çok prosedürel ve idari boyutta ele alındığını düşündüklerini kaydetti.

Çelebi, “Bu konunun sağduyu ve karşılıklı temaslarla çözüleceğine inanıyoruz. Öğrencilerin mağduriyet yaşamaması için hem üniversiteler hem ilgili kurumlar gerekli çalışmaları sürdürüyor” dedi.

Serdaroğlu: Fas meselesini de çözeceğiz

Yakın Doğu Üniversitesi Öğrenci İşleri Başkanı Ümit Serdaroğlu ise yaşanan sürecin yalnızca Fas’la sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi. Özellikle son dönemde KKTC yükseköğretim sistemine yönelik uluslararası algı operasyonlarının arttığını savunan Serdaroğlu, Güney Kıbrıs’ın propaganda faaliyetlerinin etkili olduğunu öne sürdü.

“Güzelyurt’ta Kıbrıs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi'nde sahte diploma olayı sonra 30 yıl önce mezun ettiğimiz öğrenciler bile diploma doğrulaması istemeye başladı” diyen Serdaroğlu, özellikle 2024 sonrası süreçte Fas tarafının daha temkinli davranmaya başladığını belirtti.

Serdaroğlu, “Fas, 2024’e kadar mezun olanları kabul ediyor ancak sonrasına ilişkin ‘tanınmamış ülke’ yaklaşımı ortaya koyuyor. Biz de üniversitemizin başarılarını, uluslararası sıralamalardaki yerini ve akademik statüsünü anlatıyoruz” dedi.

YDÜ’nün uluslararası sıralamalarda ilk 500 içerisinde yer aldığını belirten Serdaroğlu, üniversitenin YÖK ve uluslararası akademik kuruluşlar tarafından tanındığını vurguladı.

Serdaroğlu “Ülke tanınmamış olabilir ama diplomalarımız Amerika, Japonya, Asya ve Avrupa’da geçerlilik görüyor. Dünya Üniversiteler Birliği ve YÖK akreditasyonlarımız var” ifadelerini kullandı.

Geçmişte Irak’ta da benzer sorunlar yaşandığını ancak çözüldüğünü hatırlatan Serdaroğlu, “Fas meselesini de halledeceğiz” dedi.

Fas Dışişleri’nden resmi açıklama yapılmıştı…

Fas Dışişleri Bakanı Nasser Bourita, parlamentoda milletvekilleri tarafından verilen soru önergesine gönderdiği resmi yanıtta, KKTC’nin Fas tarafından tanınmaması nedeniyle diploma doğrulama süreçlerinde sorun yaşandığını belirtti. Yazıda, denklik işlemlerinin tamamen durdurulmadığı ancak mevcut sürecin diplomatik hassasiyetler nedeniyle yeniden değerlendirildiği ifade edildi. Fas tarafı ayrıca, sorunun ülkenin dış politikasıyla çelişmeyecek “teknik çözümlerle” aşılabileceğine işaret etti.

Söz konusu belgenin Türkçe çevirisi şöyle:

Konu: "Kuzey Kıbrıs"ta eğitim gören Faslı öğrencilerin velileri tarafından kurulan koordinasyonun sunduğu şikâyet hakkında. Referans: 198/2025 sayılı mektubunuz. Selam ve saygılarımla,

"Kuzey Kıbrıs"ta eğitim gören Faslı öğrencilerin velileri tarafından kurulan koordinasyonun sunduğu şikâyetle ilgili yukarıda belirtilen referansa atıfta bulunarak, sizi aşağıdaki konular hakkında bilgilendirmekten onur duyarım:

• Bakanlığımız, bu konunun ayrıntılarını anlamak amacıyla ilgili öğrenciler, velileri, Yükseköğretim, Bilimsel Araştırma ve İnovasyon Bakanlığı temsilcileri ve Hükümet GenelSekreterliği ile birkaç toplantı gerçekleştirmiştir.

• Yabancı diplomaların denklik süreci, Yükseköğretim, Bilimsel Araştırma ve İnovasyon Bakanlığı'nın yetki alanındadır. Bakanlığımızın rolü ise yalnızca kendi birimleri aracılığıyla bu diplomaların gerçekliğini doğrulamakla sınırlıdır.

• Bakanlık, doğrulama taleplerini yurtdışındaki Krallık büyükelçiliklerine iletir; büyükelçilikler de bu belgelerin doğruluğunu teyit etmek için diplomatik kanallar aracılığıyla ilgili makamlara sunar.

• "Kuzey Kıbrıs"taki üniversitelerden ve kurumlardan alınan diplomalarla ilgili olarak; ülkemiz bu yapıyı uluslararası alanda tanımadığı için Bakanlığın bu belgelerin doğruluğunu teyit etmesi mümkün değildir. Bu nedenle birimlerimizin bu yapıyla iletişime geçmesi söz konusu olamaz.

• Ayrıca, diploma denkliği ve doğrulama süreçlerinin, Birleşmiş Milletler (BM) tarafından tanınmayan bir yapı için dolaylı bir tanıma aracı olarak kullanılmaya çalışıldığına dikkat edilmelidir. Bu tür bir işlem, söz konusu yapı için zımni (gizli) bir tanıma anlamına gelecektir; bu durum da neden çok sayıda öğrenciyi çekmek için bu tür kolaylıklar ve teşvikler sağlandığını açıklamaktadır.

Yukarıda belirtilenlere dayanarak; "Kuzey Kıbrıs"tan alınan diplomaların denklik sorununun çözülmesi, ülkemizin dış politikasıyla çelişmeyecek teknik çözümler bulunmasını gerektirmektedir. En derin saygılarımla.

(İmza) Nasser Bourita Dışişleri, Afrika İşbirliği ve Yurtdışında Yaşayan Faslılar Bakanı.