BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi, dört yeni geçiş noktası ve iki tarafta da 70’er bin metrekarelik mayın temizliği için pazartesi yanıt bekliyor. Holguín, siyasi eşitlik konusunda anlaşma bulunduğunu, dönüşümlü başkanlığın da bunun parçası olduğunu söyledi; Erhürman’dan müzakerelerin kesilmesi halinde ne istediğini somutlaştırmasını istedi.

Kenan Şener ve Yusuf Kanlı (Fotoğraf İrfan Gündüzler - Haber Kıbrıs)

(LEFKOŞA) BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín, güven artırıcı önlemler paketinde pazartesi günü sonuç alınmasının, Kıbrıs sürecinin BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in görev süresinin ötesine taşınabilmesi için önemli olduğunu söyledi.

Hafta boyunca taraflar arasında mekik diplomasisi yürüten BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín, ara bölgedeki eski Lefkoşa Uluslararası Havalimanı’ndaki BM İyi Niyet Misyonu Binası’nda ANKA’ya konuştu. Mülakat Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman’la görüştüğü sırada yapıldı.

Holguín, paketin dört yeni geçiş noktası açılmasını ve Derinya bölgesindeki 10 nolu BM kontrol noktası civarında her iki tarafta da 70’er bin metrekarelik mayınlı alanın temizlenmesini öngördüğünü belirtti. “Pazartesi ne olacağını göreceğiz” diyen Holguín, “Bu kez güven artırıcı önlemler konusunda bir adım atılmasını umuyorum” dedi.

Holguín, “Hiçbir şey olmazsa Genel Sekreter’e raporum, ‘hiçbir şey olmadı’ olacak. Güle güle herkese, güle güle ben, güle güle Guterres” dedi. Sürecin ilerlemesi halinde gelecek yıla ve yeni genel sekreter dönemine kadar çabayı sürdürebileceklerini belirterek, “Ama süreç hâlâ canlıysa, zorlamaya devam edebiliriz” diye konuştu.

“İki tarafta da aynı 70 bin metrekareyle başlayacağız”

Mayın temizliğinde Türk tarafının adanın tümünde mayınların temizlenmesiyle ilgili bir karar için bastırdığı ve bu konudaki farklılık hatırlatıldığında Holguín, “Bir yerden başlamalıyız. İki tarafta da aynı, tam olarak aynı 70 bin metrekareyle başlayacaklar” yanıtını verdi. Nihai hedefin “mayınsız bir ada” olduğunu belirten Holguín, “Mükemmel, iyinin düşmanıdır. Daha fazlasını istiyoruz diye mayın temizliğini bekletmemeliyiz” dedi. Rum tarafı adadaki Türkiye tank birliğini bahane ederek anti-tank mayınları temizlenmesini güvenlik boyutu görüşmelerinde ele alınmasını talep ediyor.

Holguín, geçiş noktaları konusunda Erenköy (Kokkina) yerine Kambo (Kambos) seçeneğinin gündeme gelmesine ilişkin, “Erenköy’ü çıkarıp Kambo’yu koymanın yardımcı olmasını umuyorum. Göreceğiz” ifadesini kullandı. Liderlerin Pazartesi üzerinde uzlaştıklarını açıklamaları beklenen pakette Haspolat (Mia Milia), Kiracıköy (Athienou)-Gaziler (Pyroi)-Eğlence (Aglantzia), Akıncılar (Louroujina)-Limya (Lymbia) ve Kambo (Kambos)-Gemikonağı (Karavostasi) güzergâhları yer almakta.

“Bir buçuk yıldan fazladır bu adımı ve daha fazlasını bekliyorduk”

BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Holguín, iki liderin güven artırıcı önlemlerde ilerlemek için siyasi irade gösterdiğini, ancak yeni müzakerelerin nasıl yürütüleceği konusunda beklediği yakınlaşmanın sağlanamadığını söyledi. “Belki beklediğimiz şey bu değil, ama bu da bir başlangıç” diyen Holguín, “Bir buçuk yılın, neredeyse iki yılın ardından yöntem, usul adımları ve gelecekteki müzakerelerin çerçevesi konusunda çok daha fazla ortak nokta bulmalarını bekliyorduk” dedi.

“Hayat adım adım ilerliyor” diyen özel temsilci, önce iki liderin BM Genel Sekreteri António Guterres’le 2+1 formatında bir araya gelmesinin, ardından Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık’ın da katılımıyla 5+1 formatında bir toplantı yapılmasının düşünüldüğünü söyledi. Holguín, olası üçlü görüşme öncesinde liderlerin müzakere usulüne ilişkin önerilerini hazırlamaları gerektiğini belirtti. Resmî müzakerelerin başlangıcı olarak ise 5+1 aşamasını işaret etti.

Holguín, dört yeni geçiş noktası ve mayın temizliğini içeren güven artırıcı önlemler paketi kesinleştiğinde Guterres’le görüşeceğini söyledi. Genel Sekreter’in önce üçlü görüşme yapmayı mı, yoksa doğrudan 5+1 toplantısı düzenlemeyi mi tercih edeceğini henüz bilmediğini belirten Holguín, her iki format için de tarih vermedi. Sonraki adımın Guterres’in değerlendirmesine, toplantı tarihinin de programına bağlı olduğunu kaydetti.

Dönüşümlü başkanlık için “müzakere öncesi teyit zor”

Holguín, siyasi eşitlik konusunda 11 Aralık’ta anlaşmaya varıldığını söyledi. “Tartışma daha çok dönüşümlü başkanlıkta” diyen Holguín, dönüşümlü başkanlığın siyasi eşitliğin parçası olduğunu belirtti. Bununla birlikte, Kıbrıs Rum liderinden bu düzenlemeyi müzakereler başlamadan açıkça teyit etmesini istemenin “çok zor” olduğunu ifade etti.

Holguín, siyasi eşitliğin ayrıntılarının müzakere masasında ele alınması gerektiğini savundu: “Bunları müzakerede doldurmalısınız, müzakereden önce değil.” Crans-Montana’da dönüşümlü başkanlığın askerler ve güvenlik başlıklarıyla ilişkilendirildiğini, bu nedenle Kıbrıs Rum tarafının aynı bağlantının yeniden kurulmasından kaygı duyduğunu söyledi.

“Erhürman statükoya dönüşü önleyecek somut öneriler getirmeli”

BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín, Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman’ın dört maddelik müzakere yöntemine ilişkin taleplerini somut önerilere dönüştürmesini istedi.

Erhürman, müzakerelerin belirli bir süre içinde yürütülmesini ve görüşmeler Kıbrıs Türk tarafının kusuru olmadan sonuçsuz kalırsa eski statükoya otomatik olarak dönülmemesini talep ediyor.

Holguín, Tufan Erhürman’dan, müzakereler Kıbrıs Türk tarafının kusuru olmadan kesilirse eski statükoya otomatik dönüşü önlemek için hangi adımların atılmasını istediğini somut olarak ortaya koymasını istedi. İki liderin de taraflardan birinin masadan kalkması hâlinde ne yapılacağını, BM Genel Sekreteri’yle olası üçlü görüşmeden (2+1) önce ele alması gerektiğini söyledi. “Ayrı ayrı mı, birlikte mi, bilmiyorum. Ama bu konulara hazırlanmaları gerekiyor” dedi.

Holguín, olası güvenceleri anlatırken doğrudan ticaret, doğrudan uçuşlar ve doğrudan temasları örnek gösterdi. Kıbrıs Türk tarafının önceliğinin AB ile doğrudan ticaret olduğu yönündeki değerlendirme üzerine “Bu denklemde Avrupa Birliği’ne ihtiyacımız var” dedi. “Biz kolaylaştırıcıyız” diyen Holguín, BM’nin seçenekleri liderlerin değerlendirmesine sunabileceğini, doğrudan ticaret konusunda ise AB’nin de sürece katılması gerektiğini belirtti.

Holguín: Maraş’ın BM yönetimine geçmesi için büyük bütçe gerekir

BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Holguín, ANKA’ya verdiği mülakatta Maraş’ın Kıbrıslı Rumların yerleşimine açılması ve geçici olarak BM yönetimine devredilmesi önerisini değerlendirdi. Holguín, Kıbrıs Rum lideri Nikos Hristodulidis’in önerisini, Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman’ın müzakerelerin yeniden başlaması için ortaya koyduğu dört maddeye bir karşılık çabası olarak gördüğünü söyledi.

“Geri döndürülemez adımlar olmalı” diyen Holguín, önerinin iki unsurunu şöyle değerlendirdi: “Maraş’ın BM yönetimine geçmesi geri döndürülemez olabilir. Ama Gazimağusa Limanı ve doğrudan ticaret için aynı şeyi söyleyebilir miyiz, bilmiyorum.” Holguín izne dayalı bir ticaret düzenlemesinin sonradan geri alınabileceği görüşünü paylaştığını vurguladı.

BM’nin Maraş’ın yönetimini üstlenmesinin ciddi kaynak ve imkan gerektireceğini belirten Holguín, “BM’de bu imkan ve lojistik kapasite yok. Burası küçük bir yer değil, bir şehir” dedi. Yeniden inşanın gündeme gelmesi üzerine, “Kentin güvenliğini sağlamak bile büyük bir bütçe gerektirir” diye konuştu. Tarafların uzlaşması hâlinde BM’nin atabileceği adımı da şu sözlerle anlattı: “Siz anlaşırsanız kaynak istemek için Güvenlik Konseyi’ne gideriz.”

“Her şey üzerinde anlaşılmadan hiçbir şey üzerinde anlaşılmış sayılmaz” ilkesine itiraz

Holguín, Kolombiya barış sürecinde de karşılaştığı “Her şey üzerinde anlaşılmadan hiçbir şey üzerinde anlaşılmış sayılmaz” ilkesini “kötü bir şey” olarak niteledi. Üzerinde uzlaşılan bazı güven artırıcı önlemlerin müzakereler sürerken uygulanmasını savundu.

“İnsanlar ancak uygulamayla bir şeylerin değiştiğini, statükonun aşıldığını ve işlerin ilerlediğini görür” diyen Holguín, bu adımların iki toplumun da müzakerelerden sonuç alınabileceğine inanmasını kolaylaştıracağını söyledi.

“Garantörler liderlerin anlaşmasını desteklemeli”

Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık’ın rolüne ilişkin Holguín, garantör ülkelerin liderlerin üzerinde uzlaştığı çözümü desteklemesi gerektiğini söyledi. “Liderler ne üzerinde anlaşırsa garantörler orada olmalı ve onları desteklemeli” diyen Holguín, 5+1 toplantısının taraflar adına karar vermek için değil, liderlerin kararına destek sağlamak için yapılacağını ifade etti. Türkiye’nin rolünün önemine de işaret ederek, “Türkiye’nin oynayacağı çok büyük bir rol var” dedi.

Holguín, iki toplumlu teknik komiteleri ve gençlerin ortak çalışmalarını da övdü. Komiteleri “bir toplumla diğeri arasında köprü” olarak tanımladı. Yangınlar ve doğal afetler için hazırlanmakta olan hızlı müdahale düzenlemesinin, “15 telefon görüşmesi” yapılmasını beklemeden tarafların birlikte hareket etmesini amaçladığını söyledi.