ENTEGRE BİR ÇÖP YÖNETİMİNE İHTİYAÇ VAR… AKSİ SÜREKLİ ALTTAN ALTTAN YANAN BİR ALANDA “YANGIN KONTROL ALTINDA” YALANI I DİNLENEYE DEVAM EDERİZ… HEM DE ZEHİR SOLURKEN…

ORTAYA ÇIKAN ZEHİRLİ DUMANI ÇOCUKLARIMIZA SOLUTUYORUZ. ÇÖPÜ YÖNETEMEZSENİZ, BİR SÜRE SONRA ÇÖP SİZİ YÖNETMEYE BAŞLAR. GÜNGÖR’DE YAŞANAN TAM OLARAK BU.

Güngör Katı Atık Tesisi, kötü yönetildi. Kötü yönetilen bir ülkenin çöp organizasyonu aslında… Günün sonunda sürekli yanan ve zehir saçan bir canavara dönüştü…. Söndü zannettiğimizde de alttan alttan yanıyor. Organize bir çöp yönetimine ihtiyacımız var… Peki ne yapılmalı?

Öncelikle Güngör’deki yer altı yangını tamamen söndürülmeli. Yalnızca yüzeye su sıkılarak bu sorun çözülemez. Isı haritası çıkarılmalı. Yangın noktaları tek tek açılmalı. Uzman ekiplerle kontrollü müdahale yapılmalı. Gaz birikimi ve patlama riski sürekli ölçülmeli.

Gaz toplama sistemi yeniden çalıştırılmalı. Sızıntı suyu havuzları ve arıtma sistemi onarılmalı. Çöpün sıkıştırılması ve günlük olarak üzerinin kapatılması yeniden başlamalı. Kayma riski taşıyan yığınlar güvenli hâle getirilmeli. Bölgeye sürekli hava ölçüm cihazları kurulmalı.

Bölgeye yayılan kirlilik düzenli biçimde ölçülmeli. Sonuçlar günlük olarak halka açıklanmalı. İnsanlara yalnızca “yangın kontrol altında” denilmemeli. Soludukları havanın ne durumda olduğu da anlatılmalı. Sağlık Bakanlığı da sürecin dışında kalmamalı.

Ancak Güngör’ü kurtarmak tek başına yeterli değil. Asıl çözüm, ülke çapında entegre çöp yönetimine geçmek. Her belediyenin farklı yöntem uyguladığı mevcut yapı sona ermeli. Ülkenin tamamını kapsayan tek bir atık politikası oluşturulmalı

Belediyeler, Çevre Koruma Dairesi ve ilgili bakanlıklar ortak bir yönetim modeli altında buluşmalı. Evlerde ve iş yerlerinde ayrıştırma kademeli olarak zorunlu hâle gelmeli. İlk etapta organik atıklarla geri dönüştürülebilir atıklar birbirinden ayrılmalı.

Sonrasında cam, metal, kâğıt ve plastik için ayrı toplama sistemi kurulmalı. Ama insanlara yalnızca farklı renkte çöp kutuları dağıtmakla bu iş olmaz. Toplanan malzemenin nereye gideceği önceden belirlenmeli. Ayrıştırma tesisleri kurulmalı. Geri dönüşüm şirketleri sisteme dâhil edilmeli.

Gazimağusa’daki aktarma istasyonu kullanılmalı. Girne, Güzelyurt ve İskele-Karpaz bölgelerinde modern aktarma merkezleri kurulmalı. Küçük belediye araçlarının yüzlerce kilometre yol yapması yerine çöpler büyük ve kapalı araçlarla Güngör’e taşınmalı.

Yeşil atık için ayrı bir sistem oluşturulmalı. Budanan dallar, park ve bahçe atıkları Güngör’e gömülmemeli. Parçalanarak kompost ve malç üretilmeli. Bu ürün belediyelerin parklarında, tarımda ve peyzaj çalışmalarında kullanılmalı.

İnşaat ve moloz atıkları da Güngör’e kabul edilmemeli. Kırma tesislerinde işlenerek yol alt yapısında ve dolgu işlerinde kullanılmalı. Kaçak moloz dökenlere ciddi ceza uygulanmalı. Depozito sistemi hayata geçirilmeli. Plastik ve cam şişeler, metal kutular ekonomik değer taşımalı.

Ürünü piyasaya süren ithalatçı ve üretici, ambalaj atığının toplanması ve geri dönüştürülmesinden payına düşen sorumluluğu üstlenmeli. Mesela, “Kirleten öder” ilkesi uygulanmalı. Ancak bu, bütün faturayı vatandaşa kesmek anlamına gelmemeli.

Çok atık üreten daha fazla, ayrıştıran ve geri dönüşüme katkı koyan daha az ödemeli. İşletmelerin ürettiği ticari atığın bedeli toplumun vergilerinden karşılanmamalı. Güngör’e giren her araç tartılmalı. Hangi belediyenin ne kadar ve ne tür atık getirdiği dijital ortamda kaydedilmeli. Çünkü ölçemediğiniz çöpü yönetemezsiniz.

Tesisin işletmesi de siyasi ilişkilerle değil, teknik yeterlilikle belirlenmeli. İhaleyi kazanan şirketin personeli, ekipmanı ve çevre mühendisliği kapasitesi denetlenmeli. Kurallara uymayan işletmecinin sözleşmesi beklemeden sonlandırılmalı.

Bağımsız çevre mühendisleri ve meslek odaları denetim sürecine katılmalı. Hazırlanan raporlar çekmecelerde saklanmamalı. Her yangından sonra geçici önlemler açıklamak yerine, takvimi ve bütçesi belli bir kurtarma programı toplumla paylaşılmalı.

Entegre çöp yönetimi kurulursa çöp yük olmaktan çıkar, ekonomik değere dönüşür. Plastik, cam, metal ve kâğıt satılır. Organik atıktan kompost ve biyogaz üretilir. Metan gazından elektrik elde edilir. Moloz yeniden kullanılır. Yeni iş alanları açılır. Güngör’ün ömrü uzar.

Çözüm yeni bir çukur kazıp çöpleri oraya taşımak değil. Çözüm; kaynağında ayrıştırma, bölgesel aktarma istasyonları, geri dönüşüm tesisleri, kompost üretimi, gaz ve sızıntı suyu yönetimi, güçlü denetim ve profesyonel işletme… Güngör yalnızca bir çevre sorunu değil.

Aynı zamanda halk sağlığı sorunu. Yönetim sorunu. Denetim sorunu. Kamu kaynaklarının nasıl heba edildiğinin açık belgesi… Çöpü yönetemedik. Ekonomik değer taşıyan malzemeleri toprağa gömdük. Milyonlarca Euro harcanan tesisi çökerttik.

Öneriler benim uydurmam değil. Tam aksine bu alanda çalışan uzmanların hazırladığı raporlar, belediyelerin önerileri ve dünyadaki çağdaş uygulamlar bu şekilde. Geriye halkınıza neyi layık gördüğünüz kalıyor. Memleketi sevmek böyle bir şey işte… En iyiyi, en güzeli yaşatırsın… seversen…