Mustafa GÜRSEL

   Ülkemizde Fassa olarak bilinen Tahtalı güvercini, eski bir kamaz karga yuvasını sahiplenerek buraya yuva kurdu. Bir maket gibi kıpırdamadan “hazır yuvasında” yatıyor. Ercan kıraçlarında, Rifat Şanlıel isimli avcı tarafından kaydı yapılan ilginç yuva, bir alıç ağacında bulunuyor. Alıçın altı büyük gonnara (yabani hünnap) çalısıyla çevrili. Yuva oldukça güvenli bir yerde. Rifat Şanlıel Fassa yuvasını dün, köpek gezdirme sırasında buldu.                                              

   Doğada bu tür ilginç yuvalar yaygın olmasa da var; kamaz karga yuvasında üstte gigsi (kerkenez) altta serçe yuvaları, üstte kamaz altta baykuş yuvası, kamaz yuvasında kulaklı orman baykuşu yuvası, ağzı açık kuyunun içindeki basamakta kırlangıçların beslediği guguk kuşu yavrusu, üstü kapalı saksağan yuvasında gigsi yuvası… Bu nadir yuvaların görgü tanıkları var.                       

    Fassalar genelde çam, selvi, harnup, okaliptüs gibi büyük ağaçlara, ama artık kentlerde de limon palmiye gibi buldukları her türde ağaca, birkaç ince dal parçasıyla yuva kuruyor. Önlenemez yapılaşma ve doğal olanakların yetersiz kalması yüzünden fassalar “kent kuşları” oldular. Bu güzel kuşlar, doğada tohum yayma gibi önemli bir işlev görüyor.                                                

   Yuva konusunda doğamızın en ilginç kuşları, ülkemize bahar/yaz göçmeni olarak Afrika’dan gelen (cissalar) guguk kuşlarıdır. “Kuluçka paraziti” olan guguk kuşları kendi yuvalarını kurmuyor. Başka kuşların yuvalarına yumurtluyor. Yumurtadan erken çıkan, çoğunlukla tek cissa yavrusu, yuvadaki diğer yumurta ve yavruları “sırtlayıp” dışarı atıyor. İtici görünse de, guguk kuşları özellikle çam ormanlarımız için çok önemli. Doğamızda artık iyice azalan guguk kuşları, çam kese böceği larvasını da yiyen az sayıda türden biri. Guguk kuşları genelde saksağan yuvalarına, ama buldukları her uygun yuvaya, boyut farkı olsa bile yumurtluyor.                                                        

    Nisan 2000’de de bir okaliptüs ağacında eski kamaz karga yuvasında kuluçkaya yatmış Fassa kaydı yapılmıştı. Bu görüntünün basına yansıması, ilkbahar avının kapatılmasına, dolayısıyla fassa sayısının artmasına neden olmuştu.             

    Fassa kuşunun nesli tehlikede değil. Güzel ve yararlı olduğu kadar zeki de olan bu kuş, çevre şartlarına uyum sağlayan bir hayatta kalma ve yayılma uzmanıdır. Av baskısı ve yaşam alanı kayıpları ile çevre sorunları, fassaların üremesini şimdilik durduramıyor. Fassalar istisnalar hariç yılda iki kez, Şubat-Ekim arası kuluçkaya yatıyor.