Özdinç Akdel yazdı: Üniversitelerde Yapay Zekâ Eğitimi: Bilgi Edinmekten Bilgiyle Düşünmeye
20/11/2026
Özellikle üniversiteler için medya okur yazarlığı önemliydi; şimdi yapay zekâ kaçınılmaz olarak üzerinde düşünülmesi gereken bir konu. Sanırım artık her fakültenin kendi bilgi alanı ve düşünce sistematiğine uygun yapay zekâ kullanımına yönelik özellikli bir ders planlamasına ihtiyacı olacak... Üniversiteler yapay zekâyı müfredata bir teknoloji dersi olarak eklemekle yetinmemeli; her disiplinin kendi epistemolojik, metodolojik ve etik yapısı içinde yapay zekâyla düşünme kültürünü geliştirmelidir.
Bu düşünceyi destekleyen güncel gelişmeler de var. UNESCO’nun 2024 tarihli öğrenci ve öğretmenler için yapay zekâ yeterlilik çerçeveleri, insan merkezli yaklaşımı, yapay zekâ etiğini, teknik yeterlilikleri ve sistem tasarımını öne çıkarıyor. Avrupa Komisyonu da 2026’da eğitimde yapay zekâ ve veri kullanımına ilişkin etik rehberini güncelledi. Bu yaklaşım, teknolojik gelişmeye uyum sağlamanın ötesinde, üniversitenin bilgi üretme ve uzman yetiştirme sorumluluğunu yeniden tanımlamasını gerektiriyor.
İnsanlık, bilgiye ulaşma ve bilgiyi işleme biçimlerinde yeni bir tarihsel eşikten geçiyor. İnternetin yaygınlaşmasıyla birlikte medya okuryazarlığı, bireyin bilgi kaynaklarını değerlendirebilmesi, dezenformasyonu ayırt edebilmesi ve dijital iletişim ortamlarında bilinçli hareket edebilmesi açısından temel bir eğitim gereksinimine dönüşmüştü. Bugün ise yapay zekânın gündelik yaşama, çalışma hayatına ve bilimsel araştırmalara hızla nüfuz etmesi, bu gereksinimin çok daha kapsamlı bir boyuta taşınmasını zorunlu kılıyor. Artık yalnızca medyayı değil, bilgiyi üreten, yorumlayan ve yeniden biçimlendiren yapay zekâ sistemlerini de okuyabilmek gerekiyor.
Bu dönüşümün en fazla tartışılması gereken alanlarından biri hiç kuşkusuz üniversitelerdir. Çünkü üniversitelerin temel işlevi yalnızca mevcut bilgiyi aktarmak değil, bilgi üretmek, eleştirel düşünceyi geliştirmek ve uzmanlaşmış bireyler yetiştirmektir. Yapay zekâ, bu üç işlevi de doğrudan etkiliyor. Öğrenciler araştırma yaparken, metin oluştururken, veri analiz ederken ve problem çözerken artık yapay zekâ araçlarından yararlanabiliyor. Ancak burada önemli bir soru ortaya çıkıyor: Yapay zekâ öğrencinin düşünme kapasitesini geliştiren bir araç mı olacak, yoksa düşünme faaliyetinin yerini giderek kendisi mi alacak?
Bu sorunun yanıtı, teknolojinin kendisinden çok eğitim anlayışımızla ilgilidir. Yapay zekânın sunduğu bilgiyi sorgulamadan kabul etmek, öğrenciyi bilgi tüketicisine dönüştürebilir. Üstelik yapay zekâ tarafından üretilen yanıtların her zaman doğru, tarafsız veya yeterli olmadığını unutmamak gerekir. Bilginin doğrulanması, kaynakların denetlenmesi, algoritmik önyargıların fark edilmesi ve üretilen içeriğin etik sonuçlarının değerlendirilmesi, yeni dönemin temel akademik becerileri arasında yer almalıdır.
Bu nedenle üniversitelerde yapay zekâ eğitimi, bütün fakültelere aynı içerikle sunulacak genel bir bilgisayar dersi olarak tasarlanmamalıdır. Her fakültenin kendi bilgi alanına, araştırma yöntemlerine ve düşünsel sistematiğine uygun bir yapay zekâ müfredatına ihtiyacı vardır. Tıp öğrencisi yapay zekâyı klinik karar süreçleri, tanı yöntemleri ve hasta hakları bağlamında değerlendirmelidir. Hukuk öğrencisi algoritmik kararların hukuki sorumluluğunu, veri güvenliğini ve adalet sorununu öğrenmelidir. Mühendislik öğrencisi modelleme, simülasyon ve doğrulama süreçlerine odaklanırken sosyal bilimler öğrencisi algoritmaların toplumsal ilişkiler, iktidar, temsil ve davranış biçimleri üzerindeki etkilerini incelemelidir. Güzel sanatlar alanında ise yaratıcılık, estetik yargı, özgünlük ve sanatçı öznesinin dönüşümü tartışılmalıdır.
Burada önerdiğim şey, yapay zekâ kullanımını disiplinler arası ortak bir temel eğitimin ardından fakültelerin kendi uzmanlık alanlarına göre derinleştirmesidir. Böylece öğrenci yalnızca bir teknolojiyi kullanmayı değil, kendi mesleki alanında bu teknolojinin imkânlarını, sınırlarını ve sonuçlarını değerlendirmeyi öğrenebilir. Yapay zekâ okuryazarlığı, mesleki uzmanlaşmanın ayrılmaz bir parçası hâline gelmelidir.
Öte yandan bu eğitim, akademik dürüstlük meselesine de yeni bir yaklaşım getirmelidir. Yapay zekâ kullanılarak hazırlanan bir çalışmanın hangi aşamalarında teknolojiden yararlanıldığı açıkça belirtilmeli; öğrencinin kendi katkısı, muhakemesi ve sorumluluğu değerlendirilebilmelidir. Üniversiteler, yapay zekâ kullanımını bütünüyle yasaklamak veya denetimsiz biçimde serbest bırakmak arasında sıkışmamalıdır. Asıl mesele, kullanımın akademik niteliğini ve etik sınırlarını tanımlamaktır.
Sonuçta üniversitenin görevi, teknolojinin ürettiği bilgiye bağımlı bireyler yetiştirmek değil, o bilgiyi değerlendirebilen, gerektiğinde eleştirebilen ve yeni bilgi üretebilen özneler yetiştirmektir. Yapay zekâ çağında uzmanlaşmak, yalnızca bir alandaki bilgiyi öğrenmek anlamına gelmeyecek; o bilginin nasıl üretildiğini, hangi araçlarla dönüştürüldüğünü ve hangi etik sorumlulukları beraberinde getirdiğini kavramayı da gerektirecektir.
Üniversiteler bu dönüşüme yalnızca teknolojik bir yenilik olarak yaklaşmamalıdır. Çünkü mesele yapay zekânın insanın yerini alıp almayacağı değil, insanın kendi düşünme ve karar verme yetisini bu yeni koşullarda nasıl koruyacağı ve geliştireceğidir. Geleceğin üniversitesi, yapay zekâyı kullanan değil, yapay zekâyla birlikte düşünebilen ama düşünme sorumluluğunu hiçbir zaman ona devretmeyen bireyler yetiştirebildiği ölçüde anlam kazanacaktır.































































































































































































