Bahadır AYNA

Sayıştay Başkanlığı’nın hız tespit kamera sisteminin değiştirilmesine ilişkin denetim raporu, eski ve yeni kamera sistemlerinde yaşanan ciddi sorunları ortaya koydu.

Rapora göre, eski kamera sisteminin yazılımına erişimin kapanması nedeniyle yaklaşık 600 milyon 334 bin 571 TL tutarında hız limiti ihlaline ceza düzenlenemedi.

Yeni kameralar ise kurulup devreye alınmasına rağmen yazılım entegrasyonunun sağlanamaması nedeniyle tespit edilen hız ihlalleri cezaya dönüştürülemedi.

Sayıştay, eski sistemde ortaya çıkan bazı hususların kamu zararı oluşturabileceği değerlendirmesinde bulunarak konunun KKTC Hukuk Dairesi’nin bilgisine getirilmesi gerektiği sonucuna vardı.

ESKİ KAMERALAR 5,7 MİLYON EUROYA ALINMIŞTI

Sayıştay raporuna göre, 2006 yılında hayata geçirilen Hız Tespit Kameraları Projesi kapsamında Sensys Gatso Netherlands B.V. firmasından 110 sabit hız tespit kamerası 4 milyon 737 bin 37 Euro, 2 point to point kamera 573 bin 200 Euro, 8 mobil kamera ise 388 bin 541,60 Euro sözleşme bedeliyle satın alındı.

Tüm kameraların toplam sözleşme tutarı 5 milyon 698 bin 778,60 Euro oldu.

Süreç içerisinde mobil kameraların monte edildiği araçların kullanım dışı kalması, point to point kameraların bulunduğu güzergâhlarda yapılan trafik düzenlemeleri nedeniyle bu sistemler devre dışı kaldı.

Kullanımdaki sabit kameralar ise Türkiye ile KKTC arasında 27 Eylül 2023’te imzalanan Akıllı Ulaşım Sistemleri Projesi Uygulama Protokolü kapsamında 2025 yılında devre dışı bırakılarak yeni sisteme geçildi.

“ESKİ KAMERALAR NEDEN DEĞİŞTİRİLDİ?” SORUSUNA BELGE BULUNAMADI

Sayıştay’ın dikkat çektiği en önemli noktalardan biri, eski sabit kameraların neden değiştirilmesi gerektiği konusunda oldu.

Raporda, Sensys Gatso’dan alınan ve daha sonra sökülen kameraların etkin veya verimli çalışmadığına, ihtiyaçları karşılamadığına ya da değiştirilmesi gerektiğine ilişkin herhangi bir inceleme, rapor veya yazışmaya ulaşılamadığı belirtildi.

Sayıştay, yaklaşık 20 yıldır kullanılan sistemin değiştirilme nedenini bakanlığa yazılı olarak sordu ancak cevap alamadığını kaydetti.

Bakanlık ise taslak rapora ilişkin görüşünde sistem değişikliğinin Türkiye ile KKTC arasında imzalanan protokol kapsamında gerçekleştirildiğini, yeni sisteme geçilmesine ilişkin politika tercihi ve gerekçelerin bakanlık tarafından belirlenmediğini bildirdi.

RADARSAN’DAN 150 YENİ KAMERA TEDARİK EDİLDİ

Yeni sistem kapsamında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı ile Radarsan Radar Teknolojileri Sanayi ve Ticaret A.Ş. arasında 13 Mayıs 2024’te sözleşme imzalandı.

Bu sözleşme kapsamında 130 sabit ve 20 mobil olmak üzere toplam 150 hız tespit kamerası tedarik edildi.

150 kamera Temmuz 2025’te KKTC’ye getirildi. Radarsan tarafından toplam 130 sabit kameranın kurulumu Eylül ayında tamamlandı ve kameralar 16 Ocak 2026 itibarıyla devreye alındı.

Ancak Sayıştay raporunun tamamlandığı tarihte 20 mobil kameranın PGM’ye henüz teslim edilmediği ve devreye alınmadığı belirtildi.

134,5 MİLYON TL ÖDENDİ, TOPLAM SÖZLEŞME BEDELİNE ULAŞILAMADI

Sayıştay, yeni kamera sisteminin sözleşmedeki toplam bedeline ulaşamadığını da raporuna yazdı.

Buna karşılık, 10 Nisan 2026 tarihine kadar Radarsan’a toplam 134 milyon 486 bin 34,67 TL ödeme yapıldığı ve ödemelerin henüz tamamlanmadığı bilgisine ulaşıldı.

Finansmanın Türkiye Cumhuriyeti tarafından sağlandığı belirtildi.

Kameraların KKTC’ye hibe edilip edilmediği ve mülkiyetinin kime ait olduğu da Sayıştay tarafından belirlenemedi.

Bakanlık taslak rapora verdiği yanıtta sistemin hibe kapsamında temin edildiğini ve tamamının usulüne uygun şekilde kayıt altına alındığını bildirdi. Ancak Sayıştay, bunu gösteren bir belgenin kendilerine sunulmadığını kaydetti.

TEKNİK İNCELEME BELGESİNE ULAŞILAMADI

Sayıştay, Radarsan kameralarının temini öncesinde cihazların güvenlik açıklarının bulunup bulunmadığı, doğru ölçüm yapıp yapmadıkları, uluslararası geçerli akreditasyona ve gerekli sertifikalara sahip olup olmadıkları ile KKTC koşullarına uygunluklarının araştırıldığına ilişkin herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşamadı.

PGM tarafından Bakanlığa gönderilen ihtiyaç analizinde de olası mahkeme itirazlarında ölçüm doğruluğu ve uluslararası akreditasyon konusunda gerekli belgelerin bulunmasının önemine dikkat çekildi.

Sayıştay’ın bu belgelerin mevcut olup olmadığı yönündeki sorusuna da cevap verilmediği raporda belirtildi.

KAMERALAR DEVREYE ALINDI AMA CEZA DÜZENLENEMEDİ

Raporun en dikkat çekici tespitlerinden biri yeni sistemin yazılım altyapısıyla ilgili oldu.

Yeni kameraların tespit ettiği hız ihlallerini işlemek amacıyla Radarsan tarafından Enforcex isimli arka ofis yazılımı hazırlandı.

Ancak yazılımın entegrasyon süreci tamamlanamadı.

Hız ihlallerine ceza düzenlenebilmesi için Enforcex’in PGM’nin trafik suçlarının kaydı, tahsili ve ehliyet puanlarının yönetiminde kullandığı Trafik Puanlı İşlemleri yazılımıyla entegre edilmesi gerekiyordu.

Bu entegrasyon sağlanamadı.

PGM’den alınan bilgiye göre mevcut Trafik Puanlı İşlemleri yazılımının eski olması ve tutarlı çalışmaması nedeniyle entegrasyon mümkün olmadı.

Böylece 16 Ocak 2026’da devreye alındığı açıklanan sabit kameralar hız ihlallerini tespit etmesine rağmen ceza düzenlenemedi.

Trafik Puanlı İşlemleri yazılımının Radarsan tarafından yeniden yazılmasına karar verildiği ve çalışmaların sürdüğü de raporda yer aldı.

GKRY PLAKALI ARAÇLARA DA CEZA DÜZENLENEMEDİ

Enforcex yazılımının GKRY plakalı araçların veri kayıtlarıyla ilgili entegrasyonu da tamamlanamadı.

Bu nedenle yeni kameralar tarafından hız ihlali yaptığı tespit edilen GKRY’ye kayıtlı araçlara da ceza düzenlenemediği kaydedildi.

DÖRT BUÇUK AYLIK DÖNEM İÇİN 173,9 MİLYON TL HESABI

Yeni sabit kameraların kurulumunun tamamlandığı Eylül 2025 ile devreye alındıklarının açıklandığı 16 Ocak 2026 arasındaki yaklaşık 4,5 aylık sürede yazılımın test, geliştirme ve entegrasyon işlemleri tamamlanamadı.

Sayıştay, kameraların bu dönemde devreye alınabilmesi halinde yaklaşık 173 milyon 986 bin 580 TL tutarında ceza düzenlenebileceğini tahmini olarak hesapladı.

GECE GÖRÜNTÜLERİNDE PLAKA VE SÜRÜCÜ SORUNU

PGM tarafından Sayıştay’a verilen bilgiye göre yeni kameraların gece saatlerinde çektiği fotoğraflar siyah-beyaz.

Bu nedenle birçok görüntüde araç plakası, sürücü ve araç modelinin net şekilde tespit edilemediği belirtildi.

Raporda ayrıca bazı hız sınırı levhalarının eksik olduğu, bazılarının kameraların çekim mesafesi içerisinde bulunduğu ve kamera ile levhalar arasındaki mesafelerin standart olmadığı yönündeki PGM tespitlerine de yer verildi.

PGM CANLI GÖRÜNTÜLERE ERİŞEMİYOR

Yeni kamera sistemi hız ihlallerini fotoğraflamanın yanında canlı görüntü ve video kaydı da yapabiliyor.

Ancak Sayıştay raporuna göre PGM’nin bu canlı görüntü ve videolara erişimi bulunmuyor.

Sistemin sunucusu da Bakanlık binasında bulunuyor ve PGM’nin sunucu üzerinde tasarruf yetkisi olmadığı belirtiliyor.

Sayıştay, verilerin muhafazası ve korunmasının PGM kontrolünde olmamasının ilgili yasa ve tüzük hükümlerine aykırılık oluşturabileceğine dikkat çekti.

ESKİ KAMERALAR DEPOLARDA ATIL DURUMDA

Yeni sisteme geçildikten sonra eski sabit kameraların bir kısmı sökülerek depolara kaldırıldı. Bir kısmı eski yerlerinde bırakıldı, bir kısmının ise bakım ve onarımdan sorumlu firmanın deposunda bulunduğu belirtildi.

Karayolları Dairesi deposuna kaldırılan kameraların atıl ve sağlıksız şartlarda muhafaza edildiği Sayıştay tarafından tespit edildi.

Eski kameraların geleceğine ilişkin herhangi bir planlama konusunda da Bakanlıktan bilgi alınamadı.

ESKİ SİSTEM LİSANS ÜCRETİ NEDENİYLE İŞLEVSİZ KALDI

Sayıştay raporuna göre eski sabit kameraların önemli bölümü yeni sisteme geçiş döneminde çalışır durumdaydı ve hız ihlallerine ilişkin veri toplamaya devam ediyordu.

Ancak Bakanlık ile Sensys Gatso Netherlands B.V. arasında Xilium yazılımının lisans ücreti konusunda anlaşmazlık yaşandı.

Bakanlığın firmanın talep ettiği lisans ücretlerini ödememesi sonucunda yazılıma erişim 8 Nisan 2025 itibarıyla kapandı.

Bunun sonucunda kameralar ihlalleri tespit etse bile bu verilerin işlenmesi ve cezaya dönüştürülmesi mümkün olmadı.

PGM: 125 BİN İHLAL, 400 MİLYON TL

PGM’nin 4 Nisan 2025 tarihinde Bakanlığa gönderdiği yazıda, Xilium’a erişimin kapanması nedeniyle ilgili dönemlerde 125 bin hız limiti ihlaline ilişkin yaklaşık 400 milyon TL tutarında cezanın düzenlenemeyeceği belirtildi.

Sayıştay bunun tahmini bir rakam olduğuna dikkat çekti.

Sayıştay ayrıca 2023 yılının ikinci altı aylık döneminde ceza düzenlenemeyen 47 bin 899 hız ihlali bulunduğunu ve tüm ihlaller en düşük ceza aralığından hesaplansa bile tutarın en az 86 milyon 711 bin 559,70 TL olduğunu hesapladı.

2024 yılının ikinci yarısı ile Mart 2025 sonuna kadar olan dokuz aylık dönem için ise yaklaşık 313 milyon 288 bin 440,30 TL tutarında hız ihlali olabileceği tahmin edildi.

Nisan-Ağustos 2025 dönemi için de en düşük hız ihlali aralığı esas alınarak 37 bin ihlal ve 172 milyon 280 bin 140 TL tahmini tutar hesaplandı.

SAYIŞTAY: 600 MİLYON 334 BİN TL’LİK CEZA DÜZENLENEMEDİ

Sayıştay bütün verileri değerlendirdiğinde, Xilium yazılımına erişimin kapanması sonucunda eski kamera sisteminde toplam 600 milyon 334 bin 571,18 TL tutarında hız limiti ihlaline ceza düzenlenemediğini tahmini olarak hesapladı.

Raporda ayrıca Ekim 2020-Haziran 2024 döneminde GKRY plakalı araçlara ait 19 bin 918 cezanın tebliğ edilemeyeceği, bunların en düşük ihlal tutarı üzerinden değerinin en az 28 milyon 54 bin 431,80 TL olduğu belirtildi.

DOSYA HUKUK DAİRESİ’NE GİTMELİ

Sayıştay Başkanlığı raporunun sonuç bölümünde oldukça önemli bir değerlendirmeye yer verdi.

Eski kamera sisteminin yazılım erişiminin kapanması nedeniyle ortaya çıkan yaklaşık 600,3 milyon TL’lik tutar ile eski kameraların sökülerek atıl şekilde bırakılmasına ilişkin hususların kamu zararı oluşturabileceği değerlendirildi.

Sayıştay, ilgili bulguların 41/2019 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Yasası’nın 89’uncu maddesi kapsamında değerlendirilmek üzere KKTC Hukuk Dairesi’nin bilgisine getirilmesi gerektiği sonucuna vardı.

Raporda ortaya çıkan genel tabloya göre, milyonlarca Euro bedelle alınan eski kamera sistemi yazılım lisansı anlaşmazlığı nedeniyle işlevsiz kaldı; eski kameralar sökülerek depolara kaldırıldı; yeni kamera sistemi kuruldu ancak yazılım entegrasyonundaki sorunlar nedeniyle hız ihlalleri cezaya dönüştürülemedi.

Sayıştay’ın raporu, hız tespit kamera sisteminin değiştirilmesi sürecinde hem kamu kaynaklarının kullanımı hem trafik güvenliği hem de sistemin teknik ve hukuki altyapısı açısından çok sayıda ciddi soru işaretini gündeme taşıdı.