Bir bakanın Cumhurbaşkanıyla politika ayrılığı olabilir; bunu dile getirme hakkı da vardır. Ancak devlet ciddiyeti, itirazın hangi sözlerle ve hangi usulle yapıldığında ortaya çıkar.

 “Devletin Dışişleri Bakanı susacak mı?” sorusu, tartışmayı yanlış yerden başlatıyor. Kimse Tahsin Ertuğruloğlu’nun susmasını istemiyor. Görüş belirtmenin yolu yalnızca Meclis’ten geçmez. Bakanlar Kurulu vardır; Cumhurbaşkanına doğrudan mektup yazarak görüşlerini iletme imkânı vardır. Başbakan, Cumhurbaşkanını Bakanlar Kurulu toplantısına davet edip ortak değerlendirme yapılmasını sağlayabilir.

İtirazın usulü ve muhatapları bellidir. Sorun, bu yolları kullanmak yerine kamuoyu önünde seçilmiş Cumhurbaşkanıyla ağız dalaşına girilmesidir. Bunun adı açık sözlülük değil, en hafif ifadeyle hadsizliktir.

Dışişleri bakanlığı kimsenin arka bahçesi değildir

Dışişleri Bakanlığı alelade bir koltuk, kişisel bir kürsü ya da Kıbrıs dışındaki herhangi bir siyasi parti ve liderin arka bahçesi değildir. Bu, anavatan Türkiye’den bir siyasi parti ve lider söz konusu olduğunda da değişmez. Dışişleri Bakanı, kendi siyasi kanaatlerini açıklarken devletin resmî tutumunu ve kurumlarının saygınlığını gözetmek zorundadır.

Devlete sahip çıktığını, vatansever olduğunu söyleyen siyasetçi bunu sloganlarla değil, devlet kurumlarına ve makamlarına saygı göstererek kanıtlar. Ertuğruloğlu’nun Kıbrıs politikasına ilişkin eleştirileri elbette tartışılabilir. İki devletli çözüm, egemen eşitlik, tanınma, dönüşümlü başkanlık, yeni geçiş noktaları ve Imagine Projesi ciddi siyasi meselelerdir. Bir bakanın bu konularda görüş belirtmesi sorun değildir. Sorun, itirazın usulüne uygun biçimde dile getirilmemesi ve bakanlık makamının gerektirdiği sorumlulukla bağdaşmayan bir üslubun sürdürülmesidir.

Başbakanın sorumluluğu

Başbakanın bu sorumluluğu yerine getirmekte yetersiz kaldığı ortadadır. Bir bakan, Cumhurbaşkanına karşı hadsiz bir üslup kullanıyor ve devlet kurumlarını kamuoyu önünde karşı karşıya getiriyorsa Başbakan sessiz kalamaz. Bakan istifaya davet edilmeli; görevden alınması gerekiyorsa Başbakan, Anayasa’nın öngördüğü biçimde Cumhurbaşkanından görevine son verilmesini istemelidir. Anayasa’nın 106. maddesinin 3. fıkrası, Cumhurbaşkanının bir bakanın görevine Başbakanın istemi üzerine son vereceğini düzenliyor. 

Bu, kişisel bir çekişme değil, hükümet etme sorumluluğudur. Başbakan, Bakanlar Kurulunun düzenini ve ortak çalışmasını korumakla yükümlüdür. Bu sorumluluğu yerine getirmediğinde ortaya çıkan boşluk, yalnızca Cumhurbaşkanlığı ile Dışişleri Bakanlığı arasındaki gerilimi büyütür.

Seçilmiş cumhurbaşkanına saygı, eleştiri yasağı değildir

“Susacak mı?” sorusunun cevabı basit: Hayır. Ancak bir dışişleri bakanı konuşurken yalnızca kendi adına konuşmadığını bilmelidir.

Cumhurbaşkanı halk tarafından seçilmiştir. Bu, onu eleştiriden muaf kılmaz; ama makamına saygı gösterme yükümlülüğünü de ortadan kaldırmaz. Bakanın atanmış olması görüş açıklama hakkını elinden almaz. Ne var ki bakanlık makamı, kişisel öfkeyi devlet adına açıklama serbestisi vermez. Eleştiri somut kararlar ve yetkiler üzerinden yapılmalı; kişisel sataşmaya, küçümsemeye ve kamuoyu önünde kurumların itibarını zedeleyen bir üsluba dönüşmemelidir.

Ankara’nın açıklaması tartışmayı bitirmiyor

Türkiye Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli’nin üçlü görüşmede güven artırıcı iş birliği alanlarının ele alınmasını olumlu karşılaması, KKTC’deki yetki ve istişare tartışmasını tek başına sonuçlandırmaz. Ankara’nın açıklaması, KKTC’de hangi kurumlarla ne ölçüde istişare yapıldığını kanıtlamaz. Ancak görüşmenin ve ele alınan başlıkların Türkiye’yle temas içinde yürütüldüğünü söyleyenlerin elini güçlendirir.

Ertuğruloğlu’nun itirazları varsa, bunları bu gerçeği göz ardı etmeden, dayanaklarıyla ve resmî kanallar üzerinden ortaya koyması gerekir. Cumhurbaşkanlığı ile hükümet arasında yetki ve istişare sorunları bulunduğu düşünülüyorsa çözüm, bu sorunları televizyon ekranlarına taşımak değildir. Başbakan, Bakanlar Kurulu, Cumhurbaşkanlığı ve ilgili bakanlıklar arasında açık bir süreç işletilmeli; hangi önerinin hangi makamın sorumluluğunda olduğu netleştirilmelidir. Kurumsal eksiklik iddiası, kamuoyu önünde saygısızlığı haklı çıkarmaz.

Siyasette eski kurtlarla yan yana durmayı tercih etmek herkesin kendi bileceği iştir. Ancak siyaset, dağda ulumaya benzeyen çıkışlarla yürütülemez. Tecrübe, yaş ya da geçmişteki siyasi mücadeleler kimseye ayrıcalık sağlamaz. Devlet adamlığı, öfkeyi yönetebilmek; farklı görüşleri nezaketle, istişareyle ve akılla ele alabilmektir. Ülkenin ihtiyacı, slogan ve gösteri değil; sakin, tutarlı ve sorumlu bir devlet dilidir.

Seçmen 6 Aralık’ta karar verecek

Kıbrıs Türk halkının geleceği birkaç makam arasındaki kişisel çekişmeye indirgenemez. Fakat bu gelecek, kurumların birbirini yıprattığı bir ortamda da güvence altına alınamaz. Cumhurbaşkanlığı, hükümet ve Dışişleri Bakanlığı ortak politikanın ne olduğunu açıklamalıdır. Bakanın itirazı varsa usulüne uygun biçimde kayda geçirilmeli; Başbakan ve hükümet de bu itirazı değerlendirmelidir.

6 Aralık’ta seçmen sandık başına gidecek. Bu, yalnızca partiler arasında değil, devletin nasıl yönetileceği konusunda da bir karar anıdır. Başbakanın dolduramadığı boşluğu ve bu siyasi savrulmayı sona erdirecek olan Kıbrıs Türk halkının iradesidir. Seçmen artık bu saçmalığa son vermelidir.

Devlet ciddiyeti, kimsenin konuşmaması değil, herkesin bulunduğu makamın sorumluluğunu gözeterek konuşmasıdır. Ertuğruloğlu susmasın; itirazını devletin kurumlarına yaraşır biçimde dile getirsin. Kıbrıs Türk halkı slogan değil akıl ve hikmet, gösteri değil nezaket ve istişare bekliyor.