Mustafa GÜRSEL
   Ülkemiz doğasında, denizde değil ama denizden kat kat daha fazla tuzlu sularda yaşayabilen minik, güzel bir balığımız var; Akdeniz Dişli Sazancığı, Aphanius fasciatus…  

  
     İnsanların neden olduğu çevre sorunlarına karşı direnmekte zorlanan doğamız, yine de birbirinden ilginç canlılarıyla bizlere güzellikler sunmaya devam ediyor.  Çok az kişinin varlığından haberdar olduğu Dişli Sazancık, ülkemizde üç bölgede bulunuyor: Mağusa, Güzelyurt ve Ağrotur… Küresel ölçekte nesli tehlikede değil ama ülkemizde, ulusal ölçekte, tehlikede. Deniz kıyılarındaki yapılaşma, çevre kirliliği, kuraklık, doğal kıyı yapılarının bozulması, yaşam alanı kayıpları ve sivrisinek balığıyla (Gambusia holbrooki) rekabet, bu güzel balığımızın neslini sürdürmesini zorlaştırıyor.

  
   Akdeniz havzasındaki bütün ülkelerde bulunan Dişli Sazancık, Bern ve Barselona sözleşmeleri ile Avrupa Birliği Habitat Direktifi kurallarına göre koruma altında bulunuyor. 
   Ülkemizde de hem yaşam alanları hem de kendisi koruma altındadır. Dişli Sazancık Kıbrıs’a özgü (endemik) bir tür değil. Buna rağmen Akdeniz havzasındaki aynı tür balıklardan genetik farklılıkları var. Hatta, adamızdaki üç dağılım alanında yaşayan balıklar arasında bile genetik farklılık bulunuyor. Dişli Sazancık yumurtlayarak ürüyor. Ortalama beş santim büyüklüğünde. Erkek bireyler dişilerden daha küçük ama daha gösterişli. Bu türün tuzluluğa ve ısı değişimlerine karşı olağanüstü dayanıklılığı var. Deniz suyunun (ortalama 35 promil) beş katına kadar tuzlu sularda (180 promil) yaşayabildiği belirtiliyor.

Tuzluluk derecesi 5-100 promil (Bir litre suda 5-100 gram tuz) arasında değişen Ağrotur’daki sulak alanlarda yaşam kayıtları var. Ancak tatlı ve aşırı tuzlu sular, Akdeniz Dişli Sazancığı için ideal yaşam ortamları değil. En uygun oran 35-45 promil aralığında. Doğamızın pek nadir güzelliği olan Dişli Sazancıklar, acı su ve dere ekosistemlerinde de yaşayabiliyorlar. Ancak böyle yerlerde gambusya balıklarıyla rekabette zorlanıyorlar. 

   Gambusyalar avantajlı. Canlı doğumla ürüyorlar. İşgalci ve çok yırtıcı bir tür. Rekabete dayanıklı. Ancak su tuzlandıkça, rekabet üstünlüğü Dişli Sazancık’a geçiyor.
    Ülkemiz doğasının kendi küçük ama değeri paha biçilmez olan bu ilginç ve güzel balığının titizlikle korunması gerekiyor. (Habere not: Dişli Sazancık balığının yaşam alanları hakkında, koruma amaçlı olarak özellikle daha fazla bilgi verilmedi).