Dr. Bülent Dizdarlı yazdı...

Sizlere, Akdeniz’de gerek konum gerekse tarihi yönden çok önemli bir yer tutan Malta’yı anlatmaya çalışacağım. Bu Ada’lar ülkesinin bahsettiğim değerdeki önemine karşın son derece küçük olduğunu, orta ölçekli haritalarda dahi zor görüldüğünü söyleyebiliriz. Malta, Libya'nın kuzeyinde, İtalya'nın Sicilya Adası’nın güneyinde ve Tunus'un doğusunda yer alan, Orta Akdeniz'deki beş adalık bir takımadadan oluşur.  Büyükten küçüğe doğru Malta'yı oluşturan adaların isimleri; Malta Gozo, Comino, Cominetto ve Filfladır. Ancak Cominotto ve Filfa’da yerleşim yoktur.

SOSYAL YAŞAM:

Maltalılar çok samimi sevecen insanlar. Siz bir bankta kendi halinizde otururken yanınıza gelip sizinle samimi bir sohbete başlayabiliyorlar. Tabi ilk soru nereden gelmenizle ilgili oluyor. “Kıbrıs” dediniz mi, Yunan mı Türk mü olduğunuzu soran ikinci soru geliyor. Biraz Kıbrıs hakkında konuştuktan sonra konuyu bir şekilde kendi ülkelerine getiriyorlar. Yeni tanıştıkları yabancının ülkeleri hakkındaki düşüncelerini önemsiyorlar. Çoğu hayatından, Malta’da yaşamaktan memnun. İngilizceyi kendi dilleri kadar rutin kullanıyorlar. Her yer temiz. Özellikle tarihi yapılara çok önem veriyorlar.

Eğitim’e çok önem veriyorlar. Ana okullarından başlayarak İngilizce eğitim yapılıyor. Malta Üniversitesi de Avrupa’nın sayılı Üniversitelerinden biri olarak kabul ediliyor. AB vatandaşlarının ücretsiz gittiği bu üniversiteye çok sayıda yabancı öğrencide kabul edilmektedir.

Trafik bizim gibi soldan akmaktadır. Ama toplu taşıma zayıf olduğundan ve nerdeyse herkes özel otomobiliyle ulaşım sağladığından trafik ciddi bir sorundur.

Konuşmalarından sağlık sistemlerinden çok memnun olmadıklarını anlıyorum. Oysa ilginç bir sistemleri var.  Nerdeyse her eczanede bir de hekim bulunuyor. Eczane camekanında hangi hekimin hangi saatlerde o eczanede olacağı ilan ediliyor. Hastalar buna göre başvuruyor. Hekim muayenesini yaptıktan sonra eczacı gerekli ilaçları veriyor.

 Tabi bu özel bir hizmet olarak ücretlendiriliyor. Hastanelerde ise ciddi vakalar ele alınıyor. Dediklerine göre öyle öksüren ya da hafif ateşi çıkan hastalar orada muhatap bile bulamıyor.

Hırsızlık kavga nerdeyse yok gibi. Ülkelerinin güvenli bir yer olmasıyla övünüyorlar. Ancak işte tamda konu bu noktaya geldiğinde 2017 yılında öldürülen gazeteci DAPHNE CARUANA GALİZİA yı anmadan geçemiyorlar.

DAPHNE CARUANA GALİZA :
Nerdeyse hiçbir kriminal olaya rastlanmayan Malta, 2017 yılında hiç beklenmedik bir olayla sarsılmış.  Araştırmacı Gazeteci Daphne Caruana Galiza evinin biraz ötesindeki aracına yapılan bombalı saldırıyla öldürülmüş. Tam da o sırada Galiza, ülkede hükümetin yaptığı ciddi yolsuzluk ve peşkeş olaylarını belgeleriyle orta koymaya başlamış olması bunun siyasi bir cinayet olarak kabul edilmesine sebep oldu.

    Halk o zamandan beri adalet için Mahkeme binası karşısındaki anıt üzerine yerleştirilen, ölen gazetecinin fotoğrafı etrafında nöbet tutmaktadır. Ve her vesileyle de konuyu herkese anlatmaktadırlar. Olaydan sonra altı kişinin tutuklanması dahi halkın bu infialini önlememiş. İnsanlar iktidar partisi içinde bir gurubun da bu cinayette parmağı olduğuna inanıyor ve adaletin ancak onlarında yargılanmasıyla tecelli edeceğine inanıyor.

EKONOMİ:
Başlıca geliri turizmdir. Muhteşem koylara sahip olan Malta’ya her gün en az bir Cruz gemisi, ve yüzlerce yat demir atmaktadır. Özellikle Cruz gemilerinden inan binlerce kişi gün boyu para saçmaktadırlar.

 Adalarda en çok görülen bitki Babutsa (dikenli incir) dir. Meyvesi yanı sıra likör ve reçellerini yaparak iç ve dış tüketime sunmaktadırlar.  Çok güzel bağları olduğuna ve bunlardan nefis şaraplar üretildiğine de şahit oldum. Akdeniz adası olma vasfından olacak Zeytin ve Harnup ‘da eksik değildi. Çilek tarlalarına da rastladık.

Dünya üzerinde yasal bet şirketlerinin merkezleri büyük çoğunlukla Malta’da toplanmıştır. Bu sayede ciddi para akışı sağlanıyormuş.

Ayrıca transit limanlardan da iyi gelir sağlıyorlar.

 MALTA TARİHİ

Yapılan çalışmalar neolitik dönemden beri üzerinde insanların yaşadığını göstermektedir. Ggantua, Türkiye’de ki Göbekli Tepe’den sonra tarihin bilinen en eski ikinci yerleşim yeri olarak tescillenmiştir.

Savaş tarihi yönünden iki önemli yaşanmışlıklarını her vesileyle gururla anmaktan geri kalmazlar. Hepimizin de bildiği gibi Osmanlı’nın ilerleyişi batı yönünde iki noktada durdurulmuştur. Bunlardan ikicisi Viyana’dır. Deniz içinde ki ilk ilerleyişse Malta’da durdurulmuştur. 1565 yılında Osmanlılar, Malta’yı kuşatmışlar ancak Hospitalian Şövalyelerinin direnişi sonucu adayı ele geçiremeyip kuşatmayı kaldırmak zorunda kalmışlardı. Bu Malta tarihinin en önemli zaferi olarak bilinir ve anılır. Zira bu sayede hem Osmanlı durdurulmuş hem de “Yenilmez” olmadığı inancının Avrupa’da yayılmasına sebep olmuştur.

Diğer bir övünç kaynaklarıysa , ikinci dünya savaşındaki direnişleridir. Nazi ve Faşist İtalyan bombardımanına karşın halk olarak verdikleri mücadeleyi her devamlı anmakta ve sergilemektedirler.

Ne var ki bu kadar ihtişamlı bir öyküsü olan Malta, 150 yıl İngiliz idaresinde kaldıktan sonra ancak1964 yılında bağımsızlığını kazanabilmiştir

Malta Yönetimi ve Bayrağı:

Bir Cumhuriyet olan Malta'nın yönetim biçimi parlamenter demokrasidir. Cumhurbaşkanı Temsilciler Meclisi tarafından 5 yıllık bir dönem için seçilir. Malta Avrupa Birliği üyesidir.

Malta Bayrağı zemini beyaz ve kırmızı olmak üzere iki eşit dikey şeritten
oluşur. Bayrağın gönder kısmının üst tarafında Aziz George’u temsil eden haç kırmızı renk ile çevrelenmiştir. Haç içinde at üzerinde Aziz George elinde bulunan mızrakla ejderha öldürmektedir. Aziz George, ejderha avcısı olarak bilinmektedir.

Nüfus, Yüzölçümü, Başkent
Malta, dünyanın en küçük ve nüfus yoğunluğu en yüksek ülkelerinden biridir.
Malta’da 2021 sayımlarına göre 518536 kişi yaşamaktadır.

Malta takım adalarının toplam yüz ölçümü 316 km karedir. Takımadalar arasında en büyüğü olan Malta 237 km², Gozo 68 km² ve Comino 2 km² yüz ölçümüne sahiptir

Valletta, Malta'nın başkentidir. Başkentin Nüfusu 7650'dir.Tabi gündüz yanaşan Cruz gemilerinden inenlerle bu sayı iki hatta bazen üç misline kadar ulaşmaktadır. Şehrin adı, Osmanlı'nın saldırı girişimini geri çeviren Malta Şövalyeleri tarikatının büyük ustası Jean de Valette'dan alınmıştır. Avrupa’nın ilk planlı oluşturulan kenti olduğu iddiası vardır. Şehrin tarihi bölgeleri 1980 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir.

 Malta’da Görülmesi gereken 10 yer:

Valletta: Malta’nın başkentidir. Şehrin adı, Osmanlı’nın saldırı girişimini geri çeviren Malta Şövalyelerinin büyük ustası Jean de Valette’dan geliyor. Şehrin tarihi bölgeleri 1980’de UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak ilan edilmiş.

St. JOHN KATEDRALİ
Dışından bakıldığında normal bir katedral gibi görünen St.John Katedrali, iç donanım yönünden Avrupa’nın en donanımlı katedralleri arasında gösterilir. Katedral aynı zamanda muhteşem bir müzedir.

Ggantija: Malta’nın Gozo adasında bulunan Neolitik tapınak kompleksi. Yaklaşık 5500 yıllık olan tapınaklar, dünyanın en eski dini yapılarından  biri olarak biliniyor.

Malta’nın diğer megalitik tapınaklarıyla birlikte UNESCO Dünya Miras  Listesi’nde yer alıyor

Büyük Üstadlar Sarayı: St. John Şövalyeleri ile ilgili çok güzel görseller bulunuyor. Sarayda dünyanın en iyi 16. ve 17. yüzyıl zırhlı şövalyeleri koleksiyonlarını görebilirsiniz.  Ayrıca Türkler ile ilgili bir bölüm de var. Valletta adasının başkentinde bulunan Malta Büyük Usta Sarayı, aynı zamanda parlamentonun resmi toplanma yeri ve ülkenin cumhurbaşkanının ikametgahıdır.

Malta'da, by sarayın adı Palazz tal-Gran Mastru veya sadece il-Palazz dır. Malta gezilecek yerler listenize mutlaka dahil edin.

Gozo Adası: Malta’nın ikinci büyük adası olma özelliğine sahip. Adanın en önemli kenti eskiden Rabat olarak bilinen Victoria’dır. Buranya gelindi mi mutlaka eski kale de görülmelidir. Adaya ulaşım otuz dakikalık feribotlarla olmaktadır. Üç, araba da taşıyan feribot gün ve gece boyu gidip gelerek adalar arası ulaşımı sağlamaktadır. Gozo Adası’nın ekonomisi, Malta Adasının aksine daha çok tarım, çiftlik hayvancılığı ve balıkçılığa dayanıyor. Dantelleri ile ünlü olan adaya feribot seferleriyle Malta’dan ulaşabilirsiniz. Bir de Yunan mitolojisine göre Gozo, su perisi Kalypso’nun Odysseus’u eğlendirdiği Ogygie Adası olarak biliniyor.

Marsaxlokk ; Malta’nın turistik kasabalarından biri. Kasabadaki göller ve nehirler buraya bir masal köyü havası veriyor.

Küçük bir balıkçı kasabası olan yerde Pazar günleri bir balık pazarı kuruluyor. Özellikle limanda bulunan ‘Luzzu’ denilen rengarenk tekneler inanılmaz güzel. Bol bol fotoğraflamayı ihmal etmeyin.

Sliema :  Malta'nın kuzeydoğu kıyısında büyük bir yerleşim ve ticaret bölgesi. Adanın en yoğun nüfuslu şehri olan Sliema'da alışveriş, barlar, yemek ve kafeler gibi imkanlar oldukça gelişmiş.

Hagar Qim ve Mnajdra :  Ülkenin güney kesiminde yer alan Hagar Qim ve Mnajdra, yapımı Milattan Önce 3600’lü yıllara dayanan tarihi tapınaklardır. Üzerinde yaşam olmayan, uzaktan bir kale gibi görünen Filfla Adasını gören şahane manzarası ve ilginç mimarisiyle hayranlık uyandıran bu tapınaklar, sarp bir uçurumun üzerinde bulunuyor.

Mdina:

Milattan Önce 700’lü yıllarda Fenikelilerin yerleşim yeri olduğu düşünülen bir antik kent olan Mdina, günümüzde ülkeye gelen turistlerin en sık ziyaret ettiği yerlerden. Etrafı surlarla çevrili olan ve bozulmamış tarihi dokusuyla göz kamaştıran bu antik kent, UNESCO Dünya Mirası Listesine girmeyi de başarmış

Hypogeum of Hal-Saflieni: Neolitik Çağ’da ölülerin gömüldüğü bir mağara olduğu düşünülüyordu ancak daha sonra burasının kayaların oyulmasıyla oluşturulan oda ve hollere sahip bir yeraltı tapınağı olduğu görüldü. Paola bölgesi yakınlarındaki bu tapınağın en derin noktası yerin 10.6 metre altında. İçinden 7 binden fazla ceset kalıntısı çıkan bu tapınaktan çıkarılan bazı parçalar ise Malta Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor.

MALTA’DA NE YENİR?
Malta gezilecek yerler arasında mekik dokurken karnınız acıktığında tatmanız gereken harika lezzetler var..

Deniz Mahsülleri. Balık, midye, karides ve kalamar. En lezzetli şekilde sunulur. En önemli Balıkları Lambuki’dir ve mutlaka denenmelidir.        

Dul Çorbası: Sebze ve peynir içeren bir çorbadır.

Timpana: adındaki bir çeşit makarna böreği

Fenek.  Tavşan güveçtir. Malta’nın tartışılmaz milli yemeği sayılır

Yahnisi veya Kızartması yapılarak sunuluyor. Yemeden geri gelmişseniz Malta’ya gitmiş sayılmazsınız Bilesiniz.

Kapunata: Biber, kapari, patlıcan, soğan, domates, zeytin ve sarımsak ile yapılan lezzetli bir sebze yemeği olan Kapunata, sıcak veya soğuk servis edilebilir.

Pastizzi.  Bir hamur işidir.Taze ricotta peyniri veya bahartlı bezelye ezmesiyle doldurulmuş, elmas şeklindeki milföy tatlısı. Ahım şahım bir lezzeti yok fakat buraya gelmişken tadılması gerekenler listesinde. Bezelyeli olanı ise tatlının en geleneksel hali

Kwarezimal. Nüfusunun %90’ı Katolik olan Malta’nın, Büyük Perhiz döneminde tükettikleri, baharat ve öğütülmüş badem ile yapılan bir çeşit bisküvidir

Figolli. Badem ezmesiyle dolu kurabiyelerdir.

Gozo Peynirleri.

Kaktüs Meyvesi (Dikenli İncir) Reçelidir..