Hanehalkı İşgücü Araştırması'nın (HİA) 2025 yılı I. Çeyrek sonuçları açıklandı.

Ortaya çıkan tablo Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) işgücü piyasasının yapısal sorunlarını bir kez daha gözler önüne seriyor.

Rakamlar net: Ülke ekonomisinin lokomotifi tartışmasız bir şekilde Hizmetler Sektörü. Ancak istihdamdakilerin eğitim profili incelendiğinde potansiyel zorluklar da belirginleşiyor.

“Tek Bacaklı” Ekonomi
HİA verilerine göre, toplam istihdamın ezici bir çoğunluğu, tamı tamına % 78,8'i, hizmetler sektöründe yoğunlaşmış durumda. Sanayi (% 9,0) ve İnşaat (% 8,1) sektörlerinin payları nispeten düşük kalırken, Tarım sektörünün payı ise sadece % 4,1 ile sembolik bir seviyeye inmiş durumda (7.617 kişi).

Eğitimde Çelişen Veriler

İstihdamın eğitim düzeyine göre dağılımı ise ayrı bir analizi hak ediyor.

Veriler, istihdam edilenlerin % 34'ünün lise altı eğitim alanlar ve hiç eğitim almayanlardan oluştuğunu gösteriyor. Bu, istihdamdaki en büyük grubu oluşturuyor ve lise mezunları (% 29) ile birleştiğinde, işgücünün büyük bir kısmının mesleki olmayan veya temel eğitim düzeyine sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Diğer yanda, KKTC aynı zamanda bir eğitim adası. Ancak 4 yıllık fakülte ve yüksekokul mezunları (% 26) ile yüksek lisans ve doktora mezunları (% 3) toplam istihdamın yalnızca yaklaşık üçte birini oluşturuyor.
Bu iki veri grubu arasında dikkat çekici bir çelişki yatıyor:
Bu durum, vasıfsız işgücü ile vasıflı işgücü arasındaki makasın açılmasına, nitelikli personel ihtiyacının ithal işgücü ile karşılanmasına ve yerel işgücü için yetkinlik uyuşmazlığı (skills mismatch) sorununa yol açabilir.
Sektörel çeşitliliği artıracak sanayi ve tarım politikaları, sadece ekonomik denge için değil, aynı zamanda daha dirençli bir işgücü piyasası için de elzemdir.
Bu tablo, KKTC ekonomisinin turizm, eğitim, finans ve ticaret gibi hizmet odaklı alanlara ne kadar bağımlı olduğunu gösteriyor. Hizmet sektöründeki bu devasa yoğunlaşma, ekonomik büyüme için bir itici güç olmakla birlikte, küresel veya bölgesel krizlerde ekonomiyi dış şoklara karşı oldukça kırılgan hale getirme riskini de beraberinde taşıyor.

İşgücü Piyasasında Yapısal Sorunlar
Nitelikli İşgücü Dengesizliği: Hizmet sektörünün talepleri  ile yerel işgücü arzının (özellikle lise altı eğitimli % 34'lük kısım) örtüşmemesi, işgücü uyumsuzluğuna (skills mismatch) neden olur.
Beyin Göçü ve İthal İşgücü: Yerel nitelikli işgücü, düşük maaşlar veya sınırlı kariyer imkanları nedeniyle göç edebilirken, açık pozisyonlar ithal işgücü ile doldurulmak zorunda kalır. Bu durum, yerel refahın dışarı akışına neden olur.
Sektörel Çeşitlilik: Ekonomik istikrar için sanayi ve tarımın payını artırıcı teşvik mekanizmalarını devreye sokmak şart
KKTC'nin sağlıklı ve sürdürülebilir bir işgücü piyasası inşa etmesi için atması gereken adımlar açık:
Eğitim-İstihdam Eşleşmesi: Mesleki ve teknik liselerin payının (% 4) artırılması ve yükseköğretim müfredatının, hizmet sektörünün talep ettiği yetkinliklerle hızla güncellenmesi.
KKTC'nin bir ada ülkesi olması, siyasi olarak izole olması ve hizmetler sektörüne (% 78,8) aşırı bağımlı olması, ekonomik kırılganlığını artıran önemli riskler yaratır.

Mevcut Yapının taşıdığı riskler:
 

• 1-Dış Şoklara Karşı Yüksek Kırılganlık
  Turizm ve Eğitim Bağımlılığı: Hizmet sektörünün büyük bir kısmı turizm ve yükseköğretimden oluşur. Bu sektörler, dış etkenlere (siyasi gerilimler, salgınlar, küresel ekonomik durgunluklar, hava yolu ulaşımındaki aksamalar) karşı son derece hassastır.
• Örnek: COVID-19 pandemisi sırasında uluslararası seyahat ve yüz yüze eğitim durduğunda, KKTC ekonomisi büyük ve ani bir darbe almıştı.

• 2-Sınırlı Kaynak ve Ölçek Ekonomisi Sorunları
  İthalat Bağımlılığı: Bir ada ekonomisi olarak, sanayi (% 9,0) ve tarım (% 4,1) üretiminin düşük olması, gıda, enerji, hammadde ve birçok tüketim malında yüksek oranda ithalata bağımlılık yaratır.
  Küresel Fiyat Etkisi: Uluslararası emtia fiyatlarındaki veya döviz kurlarındaki en ufak bir artış (örneğin petrol fiyatları), yüksek ithalat faturası nedeniyle ada içindeki enflasyonu hızla yükseltir.
   

KKTC'nin mevcut ekonomik yapısı, “ekonomik büyümeyi” sağlasa da, olası krizler karşısında yüksek riskli ve kırılgan bir model görünümündedir. Sektörel çeşitlendirme ve yerel üretimin artırılması, ada ekonomisinin direncini güçlendirmek için hayati öneme sahiptir.

Veriler masada; artık sıra aksiyonda. Aksi takdirde, KKTC ekonomisi ve  işgücü piyasası derin yapısal sorunlarla boğuşmaya devam edecektir.