Uzun bir aradan sonra tekrardan merhaba. Yazmaya ara verince başlamak her zaman zordur. Her gün yazan arkadaşları özellikle kutlamak lazım aslında gerçekten kolay değil hergün yazmak.  

Ben de ne yazayım nasıl başlayım diye düşünürken Türkiye basınında yer alan “Sosyal Güvenlikte Yeni Dönem” başlıklı haber dikkatimi çekti. Bu yazmaya değerdi.

Üstelik tam da bizim son günlerde yoğun olarak tartıştığımız ve takip ettiğimiz Sosyal Sigortalar Dairesindeki ilaç-reçete-eczacı-doktor tartışmalarının üzerine oturan cinsten.

Sosyal güvenlik sistemleri, dünya genelinde farklı ülkelerde farklı modellerde uygulanmakta ve bu sistemler sürekli olarak değişim geçirmektedirler.

Sosyal Güvenlik sistemlerinin dönüşümünü tetikleyen bir dizi faktör bulunmaktadır. Bunlardan biri, yaşlı nüfusun artışıdır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde yaşlı nüfusun hızla büyümesi, emekli aylıklarının finanse edilmesinde ciddi zorluklar yaratmaktadır. Ayrıca, işgücü piyasasındaki değişiklikler, yatay ve dikey işgücü hareketliliği gibi faktörler, sosyal güvenlik sistemlerini daha esnek hale getirme ihtiyacını ortaya çıkarmıştır.

Bu nedenle Sosyal Güvenlik sistemlerindeki dönüşümün odak noktalarından biri finansal sürdürülebilirliktir genelde ve ülkeler çoğu zaman buna yani finansal sürdürülebilirliği artırmaya odaklanmaktadırlar.

Sosyal güvenlikte sağlık politikası uygulamaları ise, bir ülkenin vatandaşlarına sağlık hizmetleri sunma amacıyla oluşturulan karmaşık bir sistemdir. Bu sistem, vatandaşların sağlık ihtiyaçlarını karşılamayı, sağlık hizmetlerine erişimlerini kolaylaştırmayı hedefler. Sosyal güvenlikte sağlık uygulamaları, vatandaşların sağlık sigortası, temel sağlık hizmetleri, kamu sağlık tesisleri, reçeteli ilaçlar, koruyucu sağlık hizmetleri ve tamamlayıcı sağlık sigortacılığı gibi  birçok alanı içerir.

İşte bu bilimsel gerçeklerden hareketle Türkiye’de Sosyal Güvenlik alanında yeni bir dönüşüm hazırlığı başlamış görünüyor. Yapılan çalışmada benim en çok “tamamlayıcı sağlık sigortacılığı ve sağlık market” başlıkları dikkatimi çekti.

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan 2024-2028 yıllarına ilişkin 12. Kalkınma Planı'ndan yapılan derlemeye göre, düşünülen yenilikler şunlar;

“Sosyal Güvenlik sisteminin kapsamı genişletilerek prim tabanı güçlendirmek.

Sisteme girişlerin kolaylaştırılması için farklı meslek ve gelir gruplarına yönelik yeni uygulamalar geliştirilecek. Bununla birlikte kolay işverenlik uygulaması yaygınlaştırılacak. Düşük gelirli esnaf, sanatkar, çiftçiler ve mevsimlik çalışanlar gibi gruplara özel sosyal sigorta programları oluşturmak..

Aktüeryal dengeyi güçlendirecek reformlar

Dijitalleşmeyle birlikte geleneksel iş yeri kavramının dışında ortaya çıkan yeni çalışma modellerinin sosyal güvenlik sistemiyle uyumlaştırılması  çalışmalar yapmak.

Sosyal güvenlik uygulamalarının başta kısmi süreli çalışma olmak üzere esnek çalışma modelleriyle uyumu artırmak.

Kişilerin istihdamda daha çok kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi ön plana alan düzenlemeler hayata geçirilip, sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecek.

İstihdam teşviklerinden etkin olmayanlar sonlandırılacak

Sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla emeklilik kriterlerinin belirlenmesinde doğuşta beklenen yaşam süresi artışıyla uyumlu otomatik ayarlama mekanizmalarına ilişkin çalışmalar yapılacak.

Nüfusun yaşlanmasının sosyal güvenlik sistemi üzerindeki etkilerinin azaltılması için bakım sigortası ve mesleki rehabilitasyon uygulamaları hayata geçirilecek. Yaşlı bakım hizmetlerinin finansmanı için bakım sigortası kurulacak.

İstihdam teşviklerinden etkin olmayanlar sonlandırılacak, kadın, genç ve engellilere yönelik teşviklerin ağırlığı artırılarak teşvik sisteminin sade ve etkin bir yapıya kavuşturulması sağlanacak.

Tamamlayıcı sağlık sigortacılığı teşvik edilecek

Sosyal güvenlik sistemi, emekli refahının artırılması ve kişilere ilave sağlık güvencesi sağlanması amacıyla tamamlayıcı emeklilik ve sağlık sistemleriyle desteklenecek.

'Sağlık Market' uygulamasının kapsamı genişletilecek

Sağlık hizmetlerinin finansmanında değer bazlı geri ödeme yöntemlerinin kullanılması sağlanacak, ödenen ilaç ve tedavilere yönelik düzenli aralıklarla geriye dönük analizler yapılarak ödeme listelerinin etkinliği artırılacak. Akılcı ilaç kullanımı teşvik edilerek ilaç ve tedavi harcamalarını rasyonelleştirecek tedbirler alınacak.

Devlet Malzeme Ofisi ile birlikte 'Sağlık Market' uygulamasının kapsamı genişletilerek ilaç ve tıbbi malzeme tedarik zinciri daha da güçlendirilecek. Sağlık hizmetlerinin gereksiz ve etkin olmayan kullanımını önlemeye yönelik düzenlemeler yapılacak.

Yukarıda  sıralananlar birbirinden önemli başlıklar ve sürdürülebilir  bir Sosyal Güvenlik Sistemi için olmazsa olmaz başlıklar.Bu yüzden Türkiye’de sosyal güvenlik alanında değişen ve gelişen sosyo-ekonomik şartlara sistemin uyumu için değişim hazırlıkları başlamış görünüyor.

Ülkeler Dönüşüm ve Kalkınma Planları yaparken genelde örnek ülke uygulamalarından faydalanırlar ve bu her zaman önemli katkı sağlar planları hazırlayıcılara.

İşte Türkiye Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan 2024-2028 yıllarına ilişkin  hedefler bizim için de ilham verici bir örnek olabilir.

Özellikle KKTC Sosyal Sigortalar Dairesi’nin hastalık sigortası ve sağlık uygulamalarını tartıştığımız bu günlerde “tamamlayıcı sağlık sigortası” ile “sağlık market” uygulamaları bizim üzerinde çalışmamız gereken dönüşüm başlıkları olabilir.

Tercih bizim. Ya gerçekten KKTC’’nin sosyo-ekonomik kalkınması için her alanda dönüşümü sağlayacak hamleleri tek tek yapmaya başlarız ya da kendi yarattığımız sorunlar içinde dövünür dururuz.