Brüksel, Kıbrıs Rum Uzlaşmazlığının Rehinesi Olmamalı
20/11/2026
Yusuf Kanlı
Hristodulides yönetimi Türkiye-AB ilişkilerini Kıbrıs müzakerelerine bağlayarak Avrupa’nın Ankara üzerindeki etkisini kendi önceliği için kullanabileceğini düşündü. Fitto’nun Ankara ziyareti beklenen takası ortaya çıkarmadı. Fidan’ın mesajı açıktı: Avrupa, Kıbrıs Rum tarafının uzlaşmazlığının rehinesi olmamalı.
YUSUF KANLI
Kıbrıs Rum liderliği bütün yumurtalarını tek sepete koydu. Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerindeki ilerlemeyi Kıbrıs müzakerelerinin yeniden başlamasına bağlayarak Brüksel’in Ankara üzerindeki siyasi etkisini kendi müzakere hedefi için kullanabileceğini düşündü. Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Raffaele Fitto’nun Ankara görüşmesi ise beklenen takası ortaya çıkarmadı.
Fitto Avrupa Komisyonu’nun Uyum ve Reformlardan Sorumlu Başkan Yardımcısı sıfatıyla Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’la görüştü. Ziyaret öncesinde Kıbrıs Rum Hükümet Sözcüsü Konstantinos Letymbiotis, Fitto’nun Türkiye-AB Gümrük Birliği’nin modernizasyonu konusunda görüşme başlatılması önerisini Ankara’ya götüreceğini söylemişti. Bunun için Kıbrıs müzakerelerinin 2017’de Crans-Montana’da kesildiği noktadan yeniden başlaması gerektiği şartından bahsediyordu.
Görüşmeden sonra Avrupa Komisyonu, Kıbrıs’ta kapsamlı çözüme yönelik ilerlemenin Türkiye-AB ilişkileri ve farklı alanlardaki işbirliği için daha olumlu bir ortam yaratacağını açıkladı. Ancak Gümrük Birliği görüşmelerinin yeniden başlamasını Kıbrıs müzakerelerine bağlayan resmî bir takas ilan edilmedi. Fidan da Gümrük Birliği güncellemesinin ortak ekonomik çıkarlara hizmet ettiğini belirterek konunun Kıbrıs meselesine bağlanmaması gerektiğini söyledi. Türkiye-AB ilişkilerinin geleceğinin Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından “rehin alınmasına” izin verilmesini doğru bir strateji olarak görmediğini vurguladı.
Ankara’nın bu cevabı yalnızca bir itiraz değildi. Avrupa’ya, Kıbrıs Rum tarafının uzlaşmazlığının Birliğin Türkiye politikasını belirlemesine izin verilmemesi gerektiğini hatırlattı. Kıbrıs Rum yönetimi, üyelikten kaynaklanan siyasi ağırlığını kullanarak Türkiye’yi belirli bir müzakere çerçevesine döndürmeye çalıştı. Fakat bu girişim, Kıbrıs meselesini Avrupa’nın diğer stratejik çıkarlarının önüne koyan bir baskı siyaseti izlenimi yarattı.
Türkiye-AB ilişkileri tek dosyaya sığmaz
Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki ilişki Kıbrıs’tan ibaret değil. Türkiye Birliğin aday ülkesi ve önemli bir ticaret ortağı. 2025’te mal ticareti 217 milyar avroyu aştı. Türkiye Avrupa Birliği’nin beşinci büyük ticaret ortağı oldu. Gümrük Birliği sanayi ürünlerinde derin ekonomik bağlar kurdu, fakat hizmetleri ve kamu alımlarını kapsamıyor. Avrupa Komisyonu 2016’da kapsamı genişletmek için öneri sundu, ancak Konsey henüz müzakere yetkisi vermedi.
Bu düzenlemenin yenilenmesi iki tarafın da çıkarına. Avrupa şirketleri Türkiye’nin üretim kapasitesinden ve Avrupa tedarik zincirlerine entegrasyonundan yararlanıyor. Türk işletmeleri ise Avrupa pazarına erişimlerini daha öngörülebilir ve kapsamlı hale getirecek kurallara ihtiyaç duyuyor. Mevcut yapı, Türkiye’yi Avrupa’nın ticaret kurallarına uyum sağlamaya yöneltirken bu kuralların hazırlanmasında Türkiye’ye eşit söz hakkı vermiyor. Bu asimetriyi gidermek, Gümrük Birliği’ni güncellemenin temel gerekçelerinden biri olmalı.
“Made in EU” tartışması da yalnızca sembolik bir sanayi politikası konusu değil. Avrupa Birliği’nin yeni sanayi çerçevesi, kamu alımları ve kamu desteği gibi alanlarda Avrupa’da üretilen mallara öncelik verebilir. Türkiye Avrupa üretim zincirlerinin önemli bir parçası olduğu halde bu çerçevenin dışında bırakılırsa, iki tarafın şirketleri de bundan zarar görebilir. Türkiye’nin bu girişime katılımı ve nasıl bir muamele göreceği belirsizliğini korurken, Kıbrıs şartı üzerinden verilmiş kesin bir Avrupa vaadi varmış gibi konuşmak doğru olmaz.
Fidan’ın belirttiği diğer öncelikler de ilişkinin genişliğini gösteriyor: vize serbestisi diyaloğunun ilerletilmesi ve Türkiye’nin Avrupa güvenlik ve savunma mekanizmalarına NATO’yu tamamlayacak biçimde katılması. Vize serbestisi için Türkiye’nin karşılaması gereken ölçütler bulunuyor. Savunma işbirliği de Avrupa kurumlarının ve üye devletlerin kararlarına bağlı. Bu alanların hiçbiri tek bir Komisyon Başkan Yardımcısının Ankara’ya verebileceği bir sözle sonuçlanamaz.
Avrupa Birliği’nin kendi kurumsal çerçevesi de dikkate alınmalı. Fitto görüşmeleri kolaylaştırabilir ve Komisyonun siyasi tutumunu aktarabilir. Ancak Gümrük Birliği müzakerelerine yetki verilmesi, savunma mekanizmalarına katılım ve vize düzenlemeleri Birliğin ilgili kurumlarının ve üye devletlerin karar süreçlerini gerektiriyor. Komisyonun “Kıbrıs’ta ilerleme, Türkiye-AB ilişkileri için daha olumlu ortam yaratır” açıklaması bu nedenle bir pazarlık anlaşması değil, siyasi bir değerlendirmedir.
Türkiye’nin adaylık süreci ise yıllardır ilerlemiyor. Avrupa Birliği Konseyi, katılım müzakerelerinin fiilen durduğunu ve yeni fasılların açılıp kapatılamayacağını belirtiyor. Birlik, Türkiye ile ticaret, göç, güvenlik ve bağlantısallık gibi alanlarda işbirliğini sürdürürken bunu aşamalı ve kendi koşullarına bağlı bir çerçevede ele alıyor. Türkiye’nin de Avrupa Birliği’nden koşulsuz bir ilişki beklemesi söz konusu değil. Ancak Birlik, aday ülke ve önemli ortak olarak gördüğü Türkiye ile ekonomik ve stratejik işbirliğini tek bir üye ülkenin Kıbrıs yaklaşımına indirgerse, kendi ilan ettiği karşılıklı yarar hedefini zayıflatır.
Birliğin tarafsızlık sorunu ve 2004 sözü
Kıbrıs meselesinde Avrupa Birliği’nin konumu ayrıca sorunlu. Kıbrıs Cumhuriyeti ve Yunanistan Birliğin üyesi. Kıbrıs Türk halkı ise Fitto’nun özel temsilci olarak atanmasından önce görüşüne başvurulmadığını söylüyor. Ankara ile Kıbrıs Türk liderliği Fitto’yla Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı sıfatıyla görüşüyor, Kıbrıs Özel Temsilcisi rolünü kabul etmiyorlar. Bu yaklaşım, Avrupa Birliği’nin tarafsız arabulucu olmadığı yönündeki görüşlerinden kaynaklanıyor.
Birliğin Kıbrıs Türk halkına yönelik güvenilirliği yalnızca bugünkü rolüyle değil, geçmişte verdiği sözlerle de ölçülüyor. 2004’te Avrupa Birliği Konseyi, Kıbrıs Türk halkının izolasyonuna son verilmesi ve ekonomik gelişiminin desteklenmesi için kapsamlı öneriler hazırlanmasını istedi. Avrupa Komisyonu aynı yıl doğrudan ticareti kolaylaştıracak bir düzenleme sundu. Ancak Yunanistan ve Kıbrıs Rum tarafının itirazları bu düzenlemenin önünü kesti. Mali yardım kabul edildi, doğrudan ticaret düzenlemesi ise yürürlüğe girmedi.
Brüksel, Kıbrıs’ta barışa katkı sunma konusundaki samimiyetini göstermek istiyorsa, 2004 taahhüdünü yerine getirerek doğrudan ticaret düzenlemesini hayata geçirmeli. Böyle bir adım Kıbrıs Türk halkının ekonomik izolasyonunun aşılmasına katkıda bulunur ve Avrupa Birliği’nin verdiği sözleri tutabileceğini gösterir. Doğrudan ticaret, adanın nihai siyasi statüsünü tek başına belirlemez. Buna karşılık, güven inşa edebilecek somut bir ekonomik ve siyasi adımdır.
2004 referandumu bu güvensizliğin arka planını oluşturuyor. Kıbrıs Türk halkı Annan Planı’na yaklaşık yüzde 65 oranında evet derken, Kıbrıs Rum halkı yaklaşık yüzde 76 oranında hayır dedi. Buna rağmen Kıbrıs Cumhuriyeti 1 Mayıs 2004’te Avrupa Birliği’ne üye oldu. Bu sonuç bugünkü anlaşmanın nasıl olması gerektiğini tek başına belirlemez. Ancak Kıbrıs Türk halkından önce taviz vermesini, karşılığında ise ileride yerine getirileceği belirsiz vaatlere güvenmesini bekleyen bir sürece neden kuşkuyla yaklaştığını açıklar.
Sloganları bırakalım, çözümün şartlarını konuşalım
Kıbrıs Türk halkı içinde egemen eşitlik, siyasi eşitlik, federasyon, iki devletli çözüm ve kimin daha çok çözüm istediği üzerine yürütülen tartışmalar çoğu zaman sloganlara, kayıkçı kavgasına ve hakarete varan ifadelere sıkışıyor. “Biz elli kişiyiz, birbirimizi biliriz” deriz. O halde boş sözlerin ve kendini her tartışmada “en kahraman Rıdvan” ilan etmenin ortak geleceğe katkı sağlamadığını da kabul edelim.
“Gelen Türk, giden Türk” tartışması ve seçmenin kaçının nereli, kaçının “öz adalı” olduğu üzerinden yürütülen hesaplar da çözümün esasını oluşturmuyor. Sağcısıyla, solcusuyla, federasyon isteyen veya iki devletli çözümü savunanıyla adada yaşayan Kıbrıs Türk halkının çok büyük bir çoğunluğu çözüm istiyor. Siyasi tercihlerin farklı olması, hatta çözümle ilgili farklı fikirlerin savunulması, çözüm arzusunun olmadığı anlamına gelmiyor.
Ancak, varılacak bir çözümde ne Kıbrıs Türk halkının ne de Kıbrıs Rum halkının çoğunluğu kendisini yenilmiş, güvensiz veya siyasi bakımdan etkisiz bırakılmış hissetmeli. Kıbrıs Türk halkı yakın geçmişin deneyimleri nedeniyle güvenliğini Türkiye’nin garantörlüğünün devamında ve adadaki fiziki varlığında görüyor. Kıbrıs Rum toplumunda ise yine yakın geçmişteki yaşanılanlar nendeniyle Türkiye’nin askerî varlığından, garantörlük statüsünden ve tek başına müdahale imkânından arındırılmış bir çözüm talebi güçlü. Türkiye de Kıbrıs’taki varlığını yalnızca ada içindeki güvenlik bakımından değil, Doğu Akdeniz’deki hak ve çıkarları bakımından yaşamsal görüyor. Bu farklı kaygılar yok sayılarak kalıcı bir düzen kurulamaz.
1968’den bu yana taraflar çoğu kez ne istemediklerini anlattı. Artık ne istediklerini ve ortak bir düzenin hangi güvencelerle mümkün olabileceğini konuşmalıyız. Tam bağımsız ve coğrafi olarak ayrılmış iki devlet, Türkiye’yi Doğu Akdeniz’de dışlayan bir siyasi denge yaratabilir. Kabul edilebilirnir mi? Hayır. Klasik federasyon ise egemenliğin paylaşılmasına ilişkin Kıbrıs Rum tarafındaki güçlü çekinceler nedeniyle kolayca gerçekleşecek bir seçenek değil.
Bu nedenle iki siyasi bakımdan eşit, egemen ve kendi kendini yöneten devletin sınırlı alanlarda işbirliği yaptığı ortak ve kendimize özgü bir yapı ciddi biçimde ele alınabilir. Ortak uluslararası kimlik ve Avrupa Birliği temsili korunurken ortak yetkiler sınırlandırılabilir. Dönüşümlü bir yürütme ve belirli ortak kararlarda Kıbrıs Türk halkının olumlu oyunu gerektiren düzenlemelerle iki tarafın da etkin katılımı sağlanabilir. Önce ticaret, geçiş noktaları, çevre, acil durum yönetimi ve diğer pratik konularda işbirliği geliştirilebilir, konfederal/federal anayasal düzen ise bu güven zemini üzerine kurulabilir.
Müzakereler yeniden başlayacaksa rotasyon dahil siyasi eşitlik başlangıçta güvence altına alınmalı. Önceki yakınlaşmalar korunmalı, süreç için makul bir takvim belirlenmeli ve görüşmeler Kıbrıs Türk tarafının sorumluluğu dışında çökerse adanın otomatik olarak statükoya dönmeyeceği kararlaştırılmalı. Güvenlik düzenlemeleri de taraflardan birinin kaygılarını peşinen geçersiz sayan taleplerle değil, karşılıklı kabul edilebilir güvencelerle ele alınmalı.
Fitto görüşmesi, Kıbrıs Rum liderliğinin Türkiye-AB ilişkilerini tek bir Kıbrıs şartına bağlama girişiminin beklenen sonucu vermediğini ortaya koydu. Ankara’nın, Türkiye-AB gündemini Kıbrıs koşuluna bağlayan ve her aşamada Türkiye’den yeni ödünler istenmesine zemin hazırlayan bir çerçeveye kendisini hapsettirmesi zaten beklenemezdi. Ancak, tekrar vurgulayayım, bu Avrupa’nın Türkiye ile ilişkilerini Kıbrıs meselesinden tümüyle koparması gerektiği anlamına gelmiyor. Kıbrıs’ta sağlanacak ilerleme bütün bölgeye yarar sağlayabilir. Asıl mesele, bu ilerlemenin tek taraflı baskı aracına dönüştürülmemesi ve Avrupa Birliği’nin ekonomik ve stratejik çıkarlarını Kıbrıs Rum yönetiminin uzlaşmazlığına teslim etmemesidir.
Brüksel, 2004’teki doğrudan ticaret sözünü yerine getirerek güven yaratma adımları atmaya başlayabilir. Ankara, Kıbrıs Türk halkının siyasi eşitliğini ve güvenliğini güvence altına alan ciddi bir müzakere çerçevesine katkı sunabilir. Adadaki iki lider de “istemiyoruz” sözlerinden “istiyoruz” diyebilecekleri ortak bir geleceğe yönelmelidir.
- Kıbrıs’ta sınırlı mutabakat, büyük sınav
- Devleti savunmak, kamuoyu önünde makamla çatışmak değildir
- Ertuğruloğlu kimin devletini savunuyor?
- Kıbrıs’ta Çözümün Anahtarı: Siyasi Eşitlik ve Yeni Güvenlik Düzeni
- Erhürman’ın önündeki üç cephe: Siyasi eşitlik, Ankara ve müzakerenin bedeli
- Ha Gayret, Ha Gayret: Kıbrıs’ta Nah Muzafferiyet
- Barış Gücü geçit töreninde: Tarafsızlık da protokol gereği mi?
- Türkiye’yi Dışlayan Bir Akdeniz Düzeni Yaşayamaz
- HRİSTODULİDES İLERLEME DEĞİL, FOTOĞRAF İSTİYOR
- MÜTEVAZİ AMA GEREKLİ BİR SINAV
- TÜM YAZILARI için tıklayınız
















































































































































