Teknoloji bağımlılığının, insanı yalnızlaştırdığı, ilişkilerini bozduğunu ve gerçek yaşamdan uzaklaştırdığı bir çağda yaşıyoruz. Gerçek dünya ile yarışan ve çoğunlukla kazanan bu sanal dünya kendine özgü gerçekleri ile gerçek dünyaya ve insanlığa meydan okuyor. Ortaya çıkan çelişki yaşamsal dinamikleri alt üst ederken, insanlığın bu çağda yaşadığı ruhsal acıları, yalnızlığı, nevrozu hatta psikozu artırıyor.

Bu durumda, telefon ve tablet bağımlılığının; alkol, kumar ve diğer bağımlılıklar gibi insanı esir aldığını ve dünyadan kopararak hastalandırdığını görüyoruz. Sanal alemin ileri noktalarında, insani özellikleri yok ettiğini, vicdanı, acıma duygusu olmayan kötüler yarattığını da ızdırapla izliyoruz. Özünden uzaklaşan, kendine yabancı kalan ve parmak uçlarının hızı ile övünen insanlar başka dünyadan gelmediler. Ama çok yabancılar.

Gündelik yaşamın ekonomik, duygusal, sosyal sıkıntıları; sanal bağımlılığın oluşumunda bir tür kaçış görevi üstlenmektedir. Kişiler, gerçek sorunlarla uğraşmak yerine; emek, çaba istemeyen hayali bir dünyada uyuşmayı tercih etmektedirler. İçi kan ağlarken, sosyal medyada muhteşem görüntüler sunmak, cebinde para yokken lüks bir otelin lobisinden yer bildirmek, bir butiğe girip en pahalı elbiseyi denerken, bir selfie çekmek ve daha niceleri. Bu bağımlılığın, gerçek dünyanın yerine geçtiğini ve gerçek dünyada yaşamanın bağımlılara zor geldiğini görüyorum.

Gerçeklerden uzak bir dünyada yaşamak, düşleri gerçek yapmak gibi bir şey. Ama sonuçta, düş, gerçek değildir. Sanal ilişkilere bakınız. Ne kadar da kolay. Ala vere ilişkisi yok. Elini taşın altına sokmak yok. Tek bir yasak var: gün ışığı… Bu nedenle, teknoloji bağımlılığının düşmanı gerçek yaşamdır. Gerçek yaşamda gün ışığı her türlü çarpıklığı, yanlışı gözler önüne serer. Sanal dünya öyle değil… Çok güzeldir, çok yakışıklıdır, bilmem ne fenomeni olmuştur, kaç milyon takipçisi vardır. Bu dünyaya bir defa giren, çıkmak ister mi? Ancak, nihayetinde, her masalın, her düşün sonu vardır ve kişinin kafasına gerçekler şimşek gibi çarptığında olan olur. Duygusal bütünlük hastalanır. Yakınlarla ilişkiler bozulur. Çalışmak, çabalamak, gerçek amaçlar edinmek anlamını yitirir. İşte bu anlamsızlığın içine düşen bağımlının yeniden toparlayabilmesi çok zordur ve çok uzun zamandır, ruh sağlığı uzmanları bu bağımlılık türü ile ilgilenmektedirler.

Bütün bağımlılıklarda ilişkiler olumsuz etkilenir. Teknoloji, tablet, akıllı telefon…ne dersek diyelim, ilişkiler etkilenir. Düşünün ki, kişi, sevgilisine, eşine, çocuğuna ayıracağı zamanı ve göstereceği ilgiyi bir “bilinmeyenle” paylaşır. Bağımlı kişi, bağımlı olduğu maddeye hem duygusal hem de zihinsel olarak bağlanmıştır. Bir şekilde tutsaktır.

Tablet, akıllı telefon bağımlısı çocuklar, ciddi uyku sorunları, yoğunlaşma güçlükleri ve masa başında geçirilen uzun zamanların ardından oluşan sağlık sorunları yaşamaktadırlar. Kırılgandırlar. Ancak, bu kırılganlığı, isyan, öfke ile akran ve aile ilişkilerinden uzak durmakla dışa vururlar. Gelişimsel ödevlerini, eğitim yatırımlarını ve sosyal, duygusal ilişkilerini rehin vermiş gibidirler. Artık sokakta top oynamak yerine, odalarında gece yarılarından sabahlara kadar bu sanal dünyada gezinmektedirler. Anne babalarına göre o kadar çok ileridedirler ki, ebeveyn kontrolü diye bir konu gündeme bile gelmemektedir. Çocuk, bu dünyanın efendisidir. Büyüklerin girmesinin yasak olduğu bir dünya bu. Koruma programları falan… Çocuk dakikada keşfedip etkisiz hale getirebilecek beceride. Çocuğundan teknolojiyi öğrenmeye çalışan ebeveyn var. Oysaki eskiden, anne babalara, çocuklarının oynadıkları oyunları öğrenmelerini, oynayarak tanımalarını ve uygun oyunlar aracılığı ile çocukları ile iletişim kurmaya çalışmalarını söylerdik. Bu artık pek de geçerli bir öneri değil, ne yazık. Ebeveyn, çocuğunun gelişimini, çocuğuna ve teknolojiye kaptırmış gibi görünüyor. İpler çocuğun elinde görünüyor ama çocuğun elindeki ipleri kontrol edenleri bulmak giderek zorlaşıyor. Üstelik bu bağımlı dünyadan gerçek dünyaya geçmek; yetişkine zor gelirken, çocuğun durumunu düşünün. Tam bir kaos. Tuşlarla, fareciğin küçük hareketleriyle yaşanan koca bir bilinmezlik.

Olmadı baştan başla. Sanal bağımlılığın temel çekiciliği bu. Ama gerçek dünyada böyle bir şey yok. Bu nedenle, çocuk ve yetişkinler için gerçek dünya giderek ağırlaşan bir yük haline gelmektedir. Diğer bağımlılık türlerinde olduğu gibi, bağımlılığa yönelik psikolojik terapiler ve psikiyatrik tedaviler gerekebilir. Neden mi? Düşünün ki, çekingen bir çocuk, sanal dünyada bir grubun lideri, bir kahraman. Çift ilişkisinde sorun yaşayan, gündelik yaşamın yükünü taşımakta zorlanan birisi, bu yalan dünyada gerçek sandığı bir tutkunun esiri olmuş… Dönmek ne kadar zor değil mi? Sanal dünya uyuşturucusunu susturmazsak, yaşam suskun kalır. İnsan yaşarken, gerçek yaşamdan kopar.

Teknolojik gelişmeye bağlı olarak yaşamımız değişiyor ve değişmeye devam edecek. Kimimiz iki dünya arasında sağlıklı bir köprü kurabilirken, kimimiz gerçek dünyadan kopacağız. Bazı kişiler ise, teknolojik gelişmenin dışında bir çeşit “kayıp kimlikler” olarak görülecekler. Öyle ya, sosyal medyada yoksan, aslında yoksun.

Dengeyi bulmak ve gerçek yaşamı devam ettirmek zorundayız. Bunun için de mücadele önce yetişkinden başlamalı. Yetişkin bağımlılığının önüne geçilmeli ve ebeveyn, iki yaşındaki çocuğunun teknolojinin büyülü dünyasına geçişinin mümkün olduğunu ve engellenmesi gereken bir sorun olduğunu fark etmeli. 15 aylık çocuklar, YouTube kanalından istediği çizgi filimi izleyebiliyorsa, minik parmakları ile aradığını bulabiliyorsa, bundan gurur duymayı bırakıp, iş başına geçelim.